Körfezdeki savaşın maliyeti omuzlarımızda. Yaşanan gerginlik, karşılıklı restleşmeler, savaşın sıcak günlerinden sonra İran-ABD arasındaki barış görüşmeleri, ateşkes ve bir türlü sonu gelmeyen petrol fiyatındaki dalgalanma… Enerjide dışa bağımlı olan Türkiye’nin yükü daha da arttı. Elbette vatandaşınkini de.

Hükümet; artan maliyetler, fiyat istikrarı, enflasyon baskısı ve vatandaştan gelen tepkiler üzerine akaryakıt fiyatlarından alınan ÖTV’yi ağustos ayı sonuna kadar sıfırlama kararı aldı. Cumhurbaşkanı kararı ile yürürlüğe giren uygulamanın akaryakıt fiyatlarını aşağı yönlü etkileyeceği düşünüldü.

Tabii akla birçok soru da gelmiş oldu. ÖTV gerçekten tamamen mi kaldırıldı? KDV bundan nasıl etkilenecek? İndirim pompaya ne kadar yansıyacak? En önemlisi de ağustos ayından sonra ne olacak?

İşte ben de bu soruları vergi konusunda bir otorite olan Vergi Uzmanı Mahmut Aydoğmuş’a sordum.

ÖTV gerçekten kaldırıldı mı?

Feridun GÖKKAYA: Motorinde ÖTV’nin sıfırlanması hukuken nasıl bir işlem? ÖTV tamamen kaldırılmış mı oldu, yoksa belirli bir dönem için tahakkuk ettirilecek vergi tutarı mı sıfırlandı?

Mahmut Aydoğmuş: Motorinde ÖTV’nin sıfırlanması, Cumhurbaşkanına verilen yetkiye dayanıyor. Cumhurbaşkanının, kanunda belirlenen alt ve üst sınırlar dahilinde değişiklik yapma yetkisi bulunuyor. Bu yetki yalnızca motorinde değil, ÖTV’ye tabi tüm petrol ürünleri için geçerli.

Cumhurbaşkanı da bu yetkisini kullanmış durumda. Dolayısıyla bu işlem Resmi Gazete’de yayımlanan bir Cumhurbaşkanı Kararı ile gerçekleştirilebiliyor. Yayımlanan karar da bu şekilde.

ÖTV ağustostan sonra geri mi geliyor?

Feridun GÖKKAYA: Peki vatandaşın en çok merak ettiği konuya gelelim. ÖTV tamamen kaldırılmadıysa ağustos ayından sonra ne olacak?

Mahmut Aydoğmuş: Motorin özelinde değerlendirirsek, ağustos ayında 7,75 TL seviyesinde bulunan ÖTV sıfırlanmış durumda. Eylül ayından itibaren kademeli bir geçiş var. Eylül ayında 3 TL, ekim ayında 6 TL, kasım ayında 9 TL, aralık ayında 12 TL ve 1 Ocak itibarıyla da yeni bir değişiklik olmaması halinde 13,90 TL ÖTV uygulanacak.

ÖTV düşerse KDV de düşüyor mu?

Feridun GÖKKAYA: ÖTV sıfırlandı. Peki KDV tarafında da bir değişiklik oluyor mu?

Mahmut Aydoğmuş: ÖTV tutarı üzerinden yüzde 20 KDV hesaplanıyor. Dolayısıyla ÖTV’nin düşmesi KDV tutarını da aşağı çekiyor.

Örneğin eylül ayında ÖTV 3 TL olarak uygulanacaksa bunun KDV dahil pompaya yansıması 3,60 TL olacak.

Yani vatandaşın hesabını yaparken yalnızca ÖTV tutarına değil, ÖTV ile birlikte oluşan KDV etkisine de bakması gerekiyor.

Pompada ne kadar indirim oldu?

Feridun GÖKKAYA: ÖTV sıfırlandığında pompaya ne kadar indirim yansıdı?

Mahmut Aydoğmuş: Motorinde 7,75 TL ÖTV ve bunun yüzde 20 KDV etkisiyle birlikte toplam avantaj yaklaşık 9,25 TL seviyesindeydi.

İndirim pompaya yansıdı. İstanbul Avrupa Yakası'nda motorin 80,07 TL seviyesindeyken yaklaşık 70,77 TL'ye geriledi. Bölgelere göre küçük farklılıklar oluşabilir.

Ama indirim uzun sürmedi!

Buraya kadar her şey vatandaş açısından olumlu.

Motorinin litresi yaklaşık 9 lira ucuzladı. Fakat petrol piyasasındaki gelişmeler hesapları yeniden değiştirdi. 13 Ağustos gecesi motorinin litresine 8 lira 89 kuruş, benzinin litresine ise 1 lira 5 kuruş zam geldi. Böylece ÖTV’nin sıfırlanmasıyla oluşan avantajın çok büyük bölümü daha vatandaşın cebine tam anlamıyla yansımadan geri alınmış oldu.

Son zamla birlikte motorin bazı illerde 82 lirayı aştı, benzin ise 75 liraya yaklaşan seviyeleri gördü. Yani bir tarafta devletin sıfırladığı vergi, diğer tarafta küresel petrol piyasasının Türkiye’ye çıkardığı fatura var.

İşte tam da burada akaryakıt fiyatlarının neden yalnızca vergi üzerinden okunamayacağını görüyoruz.

Petrol fiyatları neden yükseliyor?

ABD'nin İran'a yönelik süresiz deniz ablukası uygulama tehdidi, petrol piyasasında yeni bir belirsizlik oluşturdu. İran-ABD arasındaki gerilimin yeniden yükselmesi, petrol arzına ilişkin endişeleri de beraberinde getirdi.

Brent petrolün yeniden yükselişe geçmesi Türkiye'deki pompa fiyatlarını da doğrudan etkiledi. Enerjide dışa bağımlı olan Türkiye için petrol fiyatındaki her hareketin bir karşılığı var.

Dolar yükseliyor, maliyet artıyor.

Petrol yükseliyor, maliyet artıyor.

Şimdi buna bir de yeniden devreye girecek ÖTV'yi ekleyelim. İşte vatandaş açısından asıl mesele burada başlıyor.

Motorin ucuzlarsa enflasyon düşer mi?

Feridun GÖKKAYA: Motorindeki yaklaşık 9,25-9,30 TL'lik düşüş enflasyon açısından ne ifade ediyor?

Mahmut Aydoğmuş: Motorin fiyatlarındaki düşüş enflasyona olumlu katkı sağlayacaktır. Akaryakıt fiyatlarının gerilemesi birçok mal ve hizmet grubuna olumlu yansır.

Ancak bu tür makroihtiyati tedbirler enflasyonu doğrudan aşağı çekmekten çok, daha fazla yukarı gitmesini engellemeye yönelik adımlar olarak değerlendirilmeli.

Asıl kritik dönem eylül ayında

İşte bu noktada takvime yeniden bakmak gerekiyor.

Ağustos ayında motorinde ÖTV sıfır.

Ama eylül ayında 3 TL.

Ekimde 6 TL.

Kasımda 9 TL.

Aralıkta 12 TL.

1 Ocak itibarıyla ise 13,90 TL.

Üstelik bu rakamların üzerine yüzde 20 KDV etkisi geliyor.

Mahmut Aydoğmuş'un hesabına göre pompaya toplam yansıma KDV dahil olarak eylülde 3,60 TL, ekimde 7,20 TL, kasımda 10,80 TL, aralıkta 14,40 TL ve yılbaşında 16,68 TL seviyesine ulaşacak.

Şimdi bu tabloya bir de petrol fiyatlarını ekleyelim.

Eğer petrol bugünkü seviyelerde kalırsa ÖTV'nin kademeli olarak geri dönmesi zaten akaryakıt fiyatlarını yukarı taşıyacak.

Petrol fiyatları daha da yükselirse?

İşte o zaman hesap çok daha ağır olacak.

Motorinde 100 lira ihtimali

ÖTV sıfırlandı.

Motorin yaklaşık 9,25 lira ucuzladı. Aradan çok kısa bir süre geçti, motorine 8,89 lira zam geldi.

Motorin yeniden 82 liranın üzerine çıktı. Daha eylül ayına bile gelmedik.

Eylülde ÖTV yeniden devreye girecek. Sonraki aylarda vergi kademeli olarak artacak.

Bir tarafta ÖTV…

Diğer tarafta petrol…

Bir de döviz kuru…

Üçünün aynı anda yukarı yönlü hareket ettiğini düşünün.

İşte o zaman bugün 82 lirayı aşan motorin için 100 lira artık uzak bir ihtimal olmaktan çıkıyor.

Elbette bunun gerçekleşmesi petrol fiyatlarının seyri, döviz kuru ve diğer maliyet unsurlarına bağlı. Ancak mevcut tablo bize bu ihtimalin artık çok daha ciddi şekilde konuşulması gerektiğini gösteriyor.

Vergi sıfırlandı ama mücadele bitmedi

Yapılan ÖTV düzenlemesi vatandaşa nefes aldırmak için önemli bir adım. Ama akaryakıt fiyatları yalnızca Türkiye'de alınan vergilerle belirlenmiyor. Dünyanın herhangi bir yerinde yaşanan savaş, gerilim, abluka tehdidi veya arz endişesi Türkiye'deki pompa fiyatını doğrudan etkileyebiliyor.

İşte 13 Ağustos gecesi yaşanan zam bunun en somut örneği. Devlet ÖTV'yi sıfırladı. Vatandaş yaklaşık 9 liralık indirim gördü. Ancak petrol fiyatlarındaki hareket bu avantajın büyük bölümünü çok kısa sürede geri aldı.

Şimdi önümüzde eylül ayı var.

ÖTV geri gelecek.

Sonra her ay biraz daha artacak. Petrol fiyatları da yükselmeye devam ederse akaryakıt fiyatlarının nereye gideceğini tahmin etmek zor değil.

Bugün motorin 82 lirayı aştı.

Yarın 90 lirayı konuşabiliriz.

Petrol fiyatları ve ÖTV aynı yönde hareket ederse motorinde 100 lira ihtimali artık hiç de uzak değil.

Akaryakıtta vergi yükünü azaltmak vatandaşa nefes aldırır. Ama Türkiye'nin enerji faturası dışarıda oluşuyor. ÖTV'yi sıfırlayabilirsiniz, ancak petrolün fiyatını sıfırlayamazsınız.

Ve galiba önümüzdeki dönemin en önemli ekonomik sınavlarından biri de tam olarak bu olacak.