Türkiye ekonomisinin önündeki en önemli başlıklardan biri enflasyonla mücadele. Ancak artık yalnızca enflasyonun ne zaman düşeceğini değil, bu mücadelenin ekonomiye neye mal olduğunu da konuşmak gerekiyor. Çünkü açıklanan her yeni veri, para politikasının başarısı kadar reel sektörün içinde bulunduğu koşulları da tartışmaya açıyor.

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’ın açıkladığı yılın son Enflasyon Raporu bu açıdan önemli mesajlar içeriyor. Özellikle 2027 yılı enflasyon ara hedefinin yüzde 15’ten yüzde 21’e yükseltilmesi, üzerinde durulması gereken bir gelişme. Altı puanlık bu revizyon, enflasyonla mücadelede öngörülen takvimin yeniden şekillendiğini gösteriyor.

2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 29,5 olarak güncellendi. 2028 yılı enflasyon ara hedefi de yüzde 9’dan yüzde 13,5’e yükseltildi. Yani enflasyonun düşeceği öngörülüyor ancak daha önce hesaplanan hızda değil.

RAKAMLAR İYİLEŞİYOR, VATANDAŞ HİSSEDİYOR MU?

Raporun dikkat çeken başlıklarından biri de enerji ve gıda fiyatları. Enerji grubunda yıllık enflasyon ekim ayında yüzde 51,4’e ulaştı. Merkez Bankası, 2026 yılı gıda enflasyonu varsayımını yüzde 28,5’ten yüzde 31,3’e, 2027 yılı varsayımını ise yüzde 19’dan yüzde 24’e yükseltti.

Bu rakamlar bize ne söylüyor?

Enflasyonun ana eğiliminde iyileşmenin sürdüğü ifade ediliyor. Ancak bu iyileşme vatandaşın günlük hayatına ne ölçüde yansıyor? Markete giden, mutfak alışverişini yapan, kirasını ödeyen, çocuğunun eğitim masraflarını karşılayan vatandaş için enflasyon bir istatistikten ibaret değil. Her ay yeniden karşısına çıkan bir hayat pahalılığı.

Üstelik enflasyonla mücadelede yalnızca tüketim tarafına bakmak da yeterli değil. Üretimin, yatırımın ve istihdamın nasıl etkilendiği de en az fiyatlar kadar önemli.

Kasım ayında yıllık enflasyondaki gerilemenin duraksama ihtimali de bu nedenle göz ardı edilmemeli. Enerji ve gıda fiyatlarındaki yukarı yönlü riskler, hedeflere ulaşılacağına ilişkin soru işaretlerini artırıyor. Enflasyonun düşeceği beklentisi başka, bu düşüşün ne kadar sürede ve hangi maliyetlerle gerçekleşeceği başka.

SANAYİDE ÇARKLAR NE KADAR DÖNÜYOR?

Sanayi üretimindeki gelişmeler de bu tartışmanın önemli bir parçası. Ağustos ayında sanayi üretimi yıllık yüzde 1,9, aylık yüzde 1 gerilemişti. Eylül ayında ise yıllık yüzde 2,6, aylık yüzde 2,1 artış kaydedildi. Bu toparlanma elbette olumlu. Ancak tek bir aylık artış, sanayinin bütün sorunlarını geride bıraktığı anlamına gelmiyor.

Krediye erişimdeki sıkılık, yüksek finansman maliyetleri ve talepteki zayıflama üreticinin hareket alanını daraltıyor. Büyük işletmeler kadar KOBİ’ler de bu koşullardan etkileniyor.

Bugün bir işletmenin önündeki en önemli sorunlardan biri, üretimini sürdürebilmek için ihtiyaç duyduğu finansmana hangi maliyetle ulaşabileceği. Hammadde alacak, sipariş karşılayacak, işçi çalıştıracak ve işletme sermayesini çevirecek. Bütün bunları yaparken yüksek faiz yükünü de taşımak zorunda.

Dezenflasyon elbette gerekli. Fiyat istikrarı sağlanmadan kalıcı refah artışı mümkün değil. Ancak bu süreç uzadıkça sanayicinin, KOBİ’nin, esnafın ve vatandaşın üzerindeki baskı da büyüyor. Burada hassas bir denge var. Enflasyonu düşürmeye çalışırken üretim kapasitesini zayıflatmamak gerekiyor.

KREDİ LİMİTLERİ ARTIYOR, PEKİ NE DEĞİŞECEK?

Enflasyonla mücadelede para politikasının sıkı tutulması, kredi büyümesinin sınırlandırılması ve talebin dengelenmesi temel araçlar arasında. Ancak bu politikanın reel sektörde yarattığı sonuçlar da giderek daha fazla hissediliyor. Bir tarafta fiyat artışlarını kontrol altına alma çabası, diğer tarafta üretimin devam edebilmesi için finansmana ihtiyaç duyan işletmeler var.

Enflasyonu düşürmek amacıyla kredi büyümesinin sınırlandırılması anlaşılabilir bir politika tercihi. Ancak krediye erişimin zorlaşması ve finansman maliyetlerinin yüksek seyretmesi, üreticinin hareket alanını da daraltabiliyor. İşletme sermayesi bulmakta zorlanan KOBİ, üretimini kısmak, yatırımını ertelemek ya da finansman yükünü fiyatlarına yansıtmak zorunda kalabiliyor. Dolayısıyla kredi politikasının enflasyon üzerindeki etkisini değerlendirirken yalnızca talep tarafına değil, üretim maliyetlerine ve arz kapasitesine de bakmak gerekiyor.

Tam da bu tartışmaların sürdüğü bir dönemde Merkez Bankası’nın 11 Kasım’da aldığı kredi büyüme sınırlarına ilişkin karar geldi.

Merkez Bankası, sekiz haftalık kredi büyüme sınırlarını yeniden düzenledi. İhtiyaç kredilerinde büyüme sınırı yüzde 3’ten yüzde 3,5’e, taşıt kredilerinde yüzde 3’ten yüzde 3,5’e yükseltildi. KOBİ kredilerinde sınır yüzde 5’ten yüzde 5,5’e, KOBİ dışı işletme kredilerinde ise yüzde 2’den yüzde 2,5’e çıkarıldı.

Bu düzenleme ilk bakışta kredi piyasasında bir miktar rahatlama sağlayabilir. Özellikle finansmana erişmekte zorlanan KOBİ’ler açısından olumlu bir adım. Ancak kredi büyüme sınırlarının artırılması, bankaların kredi musluklarını sonuna kadar açtığı anlamına gelmiyor.

Nitekim Kanal 26’da yayınlanan Ekonomi Hattı programına katılan ekonomist Hikmet Baydar da bu noktaya dikkat çekti. Baydar, limitlerin yükseltilmesini KOBİ’ler açısından olumlu değerlendirirken kredi sisteminin belirli bir havuz üzerinden işlediğini ifade etti. Havuzun genişleyeceğini ancak sonuçta bu limitin de dolacağını vurguladı.

KREDİ MUSLUKLARI GEVŞEDİ, FAİZLER DÜŞECEK Mİ?

Bir başka önemli soru da burada karşımıza çıkıyor: Kredi muslukları biraz gevşedi ama kredi faizleri düşecek mi?

Çünkü krediye ulaşabilmekle uygun maliyetle kredi kullanabilmek aynı şey değil. Merkez Bankası’nın büyüme sınırlarını artırması, bankalara daha fazla kredi kullandırabilme alanı açıyor. Ancak bu karar, kredi faizlerinde otomatik bir düşüş anlamına gelmiyor.

Üstelik kredi faizlerinin yüksek kalması, işletmelerin finansman maliyetlerini artırıyor. Bu maliyetlerin bir bölümünün ürün ve hizmet fiyatlarına yansıması ise enflasyonla mücadele açısından yeni bir risk oluşturuyor.

İşte burada ekonomi yönetiminin çözmesi gereken önemli bir denklem var. Enflasyonu kontrol altına almak için kredi genişlemesini sınırlarken, üreticinin finansmana erişimini de tamamen daraltmamak gerekiyor. Çünkü üretim maliyetleri yükselirken finansmana ulaşamayan işletmenin fiyatlarını aşağı çekmesi de kolay değil.

Kredi limitlerinin artırılması bu açıdan olumlu bir adım olabilir. Ancak asıl belirleyici olan, kredi faizlerinin hangi yönde hareket edeceği ve işletmelerin bu finansmana ne ölçüde ulaşabileceği.

Bankaların kredi kullandırma kapasitesi artarken yüksek faiz yükü devam ederse beklenen rahatlama ne kadar hissedilecek? KOBİ’nin ihtiyacı yalnızca daha fazla kredi değil, ödeyebileceği maliyetle finansman bulabilmek.

ENFLASYONUN FATURASI KİME ÇIKIYOR?

Bütün bu gelişmeler bir arada değerlendirildiğinde karşımıza tek bir soru çıkıyor: Enflasyonla mücadele ederken ekonominin üretim gücünü ne kadar koruyabiliyoruz?

Bir tarafta enerji ve gıda fiyatlarındaki yukarı yönlü riskler, diğer tarafta yüksek faiz ve finansman maliyetleri var. Sanayici yatırım kararını erteliyor, KOBİ işletme sermayesini çevirmeye çalışıyor, esnaf daralan talep karşısında ayakta kalmanın hesabını yapıyor. Vatandaş ise gelirinin giderek daha büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına ayırıyor.

Enflasyonla mücadele elbette ekonomik istikrar için zorunluluk. Ancak bu mücadelenin başarısı yalnızca enflasyon rakamlarının gerilemesiyle ölçülmemeli. Üretim, istihdam, yatırım ve vatandaşın alım gücü de aynı hesabın içinde olmalı.

Ekonomi yönetiminin önündeki asıl mesele, enflasyonu düşürürken üretim çarklarının hızını koruyabilmek. Çünkü üretimin zayıfladığı, finansmana erişimin zorlaştığı ve vatandaşın alım gücünün gerilediği bir tabloda enflasyonla mücadelenin toplumsal maliyeti de büyüyor.

Fiyat istikrarı kadar üretim istikrarına da ihtiyacımız var. Çünkü güçlü bir ekonomi, yalnızca fiyatların düşmesiyle değil, üretenin üretebildiği, yatırım yapanın yatırımını sürdürebildiği ve vatandaşın kazandığıyla geçinebildiği bir düzenle mümkün.