Haluk Bilginer; hiç şüphesiz Türk tiyatro ve sinema tarihinin yetiştirdiği en büyük, en donanımlı aktörlerden biridir. Londra Müzik ve Drama Sanatları Akademisi’nde (LAMDA) aldığı eğitimden İngiltere’deki sahne deneyimlerine, Şahsiyet dizisindeki performansıyla kazandığı Uluslararası Emmy Ödülü’nden Cannes Altın Palmiye ödüllü Kış Uykusu’ndaki ustalığına kadar her işi, onu milyonların gözünde tartışmasız bir zirveye taşımıştır. Sanatçılığına, disiplinine ve sahne hâkimiyetine duyduğum hayranlık bakidir.

Ne var ki son günlerde, usta oyuncunun geçmişte dile getirdiği bir sözün yeniden gündeme taşınmasıyla haklı bir tartışma alevlendi. Bilginer’in, “Türk sineması diye bir şey yok, Türkiye sineması var” şeklindeki yaklaşımı, gazeteci Mehmet Çek’in eleştirileri ve sanatçının 2009 yılındaki bir röportajında bizzat “Türk sineması” ifadesini kullandığının hatırlatılmasıyla yeniden masaya yatırıldı. Üstelik mesele sadece yıllar içindeki bu söylem değişikliğiyle de sınırlı değil. Bilginer’in dünya sinemasından bahsederken İngiltere için “İngiliz sineması”, Fransa için “Fransız sineması”, Rusya için “Rus sineması” demekte hiçbir beis görmeyip, sıra kendi ülkesine geldiğinde etnik ve kültürel bir üst kimlik olan “Türk” sıfatından kaçınması, izaha muhtaç ciddi bir çelişkidir.

Madem Öyle, Buyurun Size “Türkiye” Kavramları!

Bu zorlama kavram mühendisliğini ciddiye alıp aynı mantığı hayatın diğer alanlarına uyarladığımızda ortaya nasıl trajikomik bir tablo çıktığını hiç düşündünüz mü? Eğer “Türk sineması” diyemiyorsak, gelin bütün köklü değerlerimizi bu yeni şablona göre yeniden adlandıralım!

Bundan böyle kültür ve sanat hayatımızda Türkiye müziği, Türkiye tiyatrosu, Türkiye resmi ve Türkiye mimarisinden söz edelim. Asırlık zanaatlarımızı da unutmayalım; Türkiye hat sanatı, Türkiye ebru sanatı, Türkiye tezhip ve minyatür sanatı, Türkiye çini ve seramik sanatı ile Türkiye halıcılığı ve el sanatları diyerek geleneğimizi(!) güncelleyelim.

Düşünce ve ilim dünyamızı da bu akıma uyduralım: Artık Türkiye dili konuşup Türkiye edebiyatı ve Türkiye şiiri okuyalım; Türkiye tarihi, Türkiye felsefesi, Türkiye sosyolojisi, Türkiye bilim tarihi, Türkiye tıp tarihi ve Türkiye hukuk tarihi üzerine kafa yoralım. Hatta sınırları biraz daha genişletip Türkiye dünyası, Türkiye medeniyeti, Türkiye mitolojisi, Türkiye vakıf medeniyeti, Türkiye folkloru ve Türkiye mizahı gibi yepyeni literatürler icat edelim.

Günlük hayatımız ve geleneklerimiz de bu büyük dönüşümden nasibini alsın tabii: Akşam yemeğinde Türkiye mutfağının eşsiz lezzetlerini tadıp üzerine Türkiye kahvesi ve Türkiye lokumu ikram edelim; yorgunluk atmak için Türkiye hamamına gidelim. Sosyal dokumuzu Türkiye aile yapısı, Türkiye misafirperverliği, Türkiye düğün ve bayram gelenekleri üzerine inşa edip meydanlarda Türkiye güreşi, Türkiye okçuluğu ve Türkiye atçılığı müsabakaları düzenleyelim.

Devlet ve siyaset literatürünü de pas geçmeyelim: Türkiye siyasi tarihini incelerken Türkiye dış politikası, Türkiye diplomasisi, Türkiye ekonomisi, Türkiye savunma sanayii, Türkiye basın tarihi ve Türkiye Silahlı Kuvvetleri kavramlarıyla cümleler kuralım!

Köklerden Kopmadan Evrensel Olunur

Kulağa ne kadar yapay, ne kadar ruhsuz ve ne kadar eğreti geliyor, değil mi? Çünkü "Türk" kelimesi bu topraklarda dar bir ırkçılık tanımı değil; bin yıllık bir medeniyetin, ortak bir kültürün, tarihin ve müşterek bir ruhun adıdır. Tıpkı "İngiliz edebiyatı", "Fransız mutfağı" ya da "Rus tiyatrosu" denildiğinde o ülkelerdeki farklı kökenlerin dışlanmış sayılmaması gibi; "Türk sineması" demek de bu topraklarda üretilen ortak kültürel mirası sahiplenmektir.

Haluk Bilginer gibi dünya çapında bir sanatçının kıymeti, elbette tek bir cümlesiyle eksilmez. Ancak sanatçıların, kendi milletinin bin yıllık adlandırma geleneğine karşı bu denli mesafeli dururken başka milletlerin kimlik tanımlarını doğal karşılaması, toplumun vicdanında ister istemez bir kırgınlık ve sorgulama yaratıyor. Zira insanı evrensel kılan şey, kendi köklerinin adını değiştirmek değil; o köklerden aldığı güçle dünyaya seslenebilmektir.