Eskişehir için büyüklerimiz, “Her milletten insan var” derler…

Doğru söze ne denir!

Hatta öyle mahallelerimiz var ki farklı kültürlerden gelen vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadığı yerlerdir.

Tatarlar, Muhacirler ve Çerkezler daha çok aşağı mahalleleri, yani Tepebaşı bölgesini tercih ederken; Manavlar, Yörükler, Türkmenler ve Roman vatandaşlarımız ise ağırlıklı olarak yukarı mahallelerde, yani Odunpazarı bölgesinde yaşamışlar.

Elbette bu ayrım kesin sınırlarla çizilmiş değil. Zaman içerisinde mahalleler değişmiş, insanlar birbirleriyle kaynaşmış, farklı kültürler iç içe geçmiş.

Bugün Eskişehir'e baktığımızda karşımıza çıkan tablo da bunun en güzel örneklerinden biri.

PEKİ, BU KÜLTÜREL

ZENGİNLİK NASIL OLUŞTU?

Eskişehir'in kırsal yerleşimlerinin etnik yapısı tarihsel olarak Manavlar, Yörükler, Türkmenler, Tatarlar, Çerkezler, Abazalar, Lazlar ve Romanya ile Bulgaristan muhacirlerinden oluşuyor.

Bu yerleşimlerin oluşumu ise farklı dönemlerde gerçekleşen göç hareketlerine dayanıyor.

Eskişehir'in geçmişteki 230 köyü üzerinden yapılan sınıflandırmalarda köylerin yüzde 58'ini yerliler, yüzde 42'sini ise göçmenler oluşturuyordu.

Bu dağılıma göre 96 köyde Manavlar, 23 köyde Yörükler, 15 köyde Türkmenler yaşıyordu. Göçmen köylerinde ise 42 köy Bulgaristan muhacirlerine, 30 köy Tatarlara, 24 köy de Çerkezlere aitti.

Tabii bunlar geçmiş yılların yerleşim yapısını gösteren rakamlar.

2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı Büyükşehir Yasası ile Eskişehir'deki köylerin mahalleye dönüştürülmesi sonucunda bugün artık hukuken köy statüsünde yerleşim yeri bulunmuyor. Eskişehir, 14 ilçesi ve 540 mahallesiyle idari yapısını sürdürüyor.

GÖÇLER ESKİŞEHİR'İN

KADERİNİ DEĞİŞTİRDİ

Eskişehir'e dış göç yoluyla gelen ilk toplulukların başında, 1860'lı yıllarda Rus zulmünden kaçarak Anadolu'ya sığınan Çerkezler ve Abazalar geliyor.

Aynı dönemlerde Kırım'dan gelen Tatarlar için de Eskişehir çevresinde yeni yerleşim alanları oluşturulmuş.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından göç hareketleri daha da hızlanmış.

Kafkasya'dan Çerkezler, Kırım'dan Romanya üzerinden Tatarlar, Balkan coğrafyasından ise muhacirler Anadolu'ya göç etmeye başlamışlar.

Kafkasya ve Kırım kaynaklı göçler yüzyılın sonlarına doğru büyük ölçüde dururken Balkanlardan gelen göçler 1912 Balkan Savaşları'nın sonuna kadar devam etmiş.

1950-1951 yıllarındaki Balkan göçlerinde ise yeni köyler kurulmamış, gelen göçmenler mevcut yerleşim yerlerine yerleştirilmiş.

Bu göçler yalnızca kırsal alanlarla sınırlı kalmamış. Eskişehir şehir merkezi de ciddi bir göç almış.

O yıllarda henüz gelişimini tamamlamamış, daha çok bir kasaba görünümünde olan Eskişehir, göçlerle birlikte nüfusunu artırmış, ekonomik ve sosyal hayatını hareketlendirmiş.

Farklı meslekleri, üretim alışkanlıklarını, yemek kültürlerini ve geleneklerini beraberlerinde getiren göçmenler, şehrin gelişimine de katkı sağlamışlar.

Bir başka ifadeyle Eskişehir'in bugünkü sosyal ve kültürel kimliğinin oluşmasında göçlerin önemli bir payı var…

ARAŞTIRMALAR DA BU

ZENGİNLİĞİ ORTAYA KOYUYOR

Morten Albek'in Türk Ansiklopedisi'nden yaptığı alıntılara göre 1990'lı yıllarda Eskişehir kırsalında 283 yerli köy, 117 göçmen köyü ve yerli halkla göçmenlerin birlikte yaşadığı 20 karma köy bulunuyordu.

1877-1916 yılları arasında Bulgaristan, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya gibi Balkan ülkelerinden gelen göçmenler 73 köy oluşturmuşlardı.

Kırım, Kazan ve Kuzey Romanya'dan gelenlerin kurduğu köylerin sayısı 29 civarındaydı. Kafkasya'dan gelen göçmenlerin oluşturduğu köy sayısı ise 16 olarak belirtiliyordu.

Hüseyin Saraçoğlu'nun Eskişehir'in kuzeydoğusundaki kırsal yerleşimlerin etnik yapısına ilişkin saha araştırması da önemli bilgiler içeriyor.

Araştırmada 72 Manav, 2 Yörük ve 2 Türkmen köyü yerli yerleşimler olarak tespit edilirken; göçmen yerleşimleri arasında 7 Kırım Tatarı, 4 Muhacir ve 2 Çerkez köyü bulunuyor. Ayrıca etnik yapısı karma olan 20 köyden söz ediliyor.

Bu araştırmaların ortaya koyduğu gerçek şu:

Eskişehir, tarih boyunca farklı coğrafyalardan gelen insanların buluştuğu, birbirleriyle kaynaştığı ve ortak bir yaşam kurduğu şehirlerden biri olmuş.

(Kaynak: Erdoğan Boz, Semra Günay Aktaş)

ESKİŞEHİR'DE 24 BİN 180

YABANCI VATANDAŞ YAŞIYOR

Eskişehir'in kültürel çeşitliliği yalnızca geçmişteki göçlerle sınırlı değil.

2024 yılı sonu itibarıyla 921 bin 630 kişilik nüfusa ulaşan Eskişehir'de resmi kayıtlara göre 24 bin 180 yabancı uyruklu kişi bulunuyor.

Son iki yılda Eskişehir'e yerleşen yabancı nüfus içerisinde bin 875 erkek, bin 564 kadın yer alıyor.

Yani Eskişehir bugün de farklı ülkelerden gelen insanların yaşamak ve hayatlarını sürdürmek için tercih ettiği şehirlerden biri olmayı sürdürüyor.

TEK BAYRAK, TEK VATAN!

Gelelim işin en önemli bölümüne…

Eskişehir'de Manavlar, Yörükler, Türkmenler, Tatarlar, Çerkezler, Lazlar, Abazalar, Romanya ve Bulgaristan muhacirleri yıllardır bir arada yaşıyorlar.

Atalarının geldikleri ülkeler farklı, kültürleri farklı, gelenekleri farklı olabilir.

Ancak hepsinin ortak noktası aynı: Türkiye!

Eskişehir'e yerleşmiş bu insanlarla zaman zaman çeşitli ortamlarda bir araya geliyorum.

Bir vesileyle kendilerine şu soruyu yöneltiyorum:

“Farklı kültürlerden geliyorsunuz. Ancak sanki hepiniz aynı kültürün insanlarıymışsınız gibi yaşıyorsunuz. Aranızda hiç sorun yaşanmıyor mu?”

Aldığım cevaplar ise gerçekten düşündürücü ve bir o kadar da anlamlı.

Şöyle diyorlar:

“Atalarımız farklı ülkelerden gelip yerleşim yeri olarak Eskişehir'i tercih etmişler. Onlar kendi aralarında sorun yaşamamışlar. Çoğumuzun bırakın anne babalarını, dedeleri bile bu şehirde doğmuş. Birbirimizden kız almış, kız vermişiz. Onlar sorunsuz bir şekilde birlikte yaşadıklarına göre biz neden sorun çıkaralım? Memleketimiz Türkiye. Bizler Türk vatandaşıyız. Tek vatan, tek bayrak altında sonsuza kadar birlik ve beraberlik içerisinde yaşamaya devam edeceğiz.”

İşte bu sözlerin üzerine söylenecek fazla bir şey yok!

Çünkü anlatılan yalnızca bir arada yaşamak değil; birbirini kabul etmek, birbirine saygı duymak, sevinci de sıkıntıyı da paylaşmak ve ortak bir gelecek kurmak.

ESKİŞEHİR'İ ESKİŞEHİR YAPAN DA BU!

Farklı ülkelerden, farklı coğrafyalardan gelip Eskişehir'e yerleşen insanlarla bu şehrin yerli halkı olan Manavlar, yıllar içerisinde birbirleriyle kaynaşmışlar.

Aynı mahallede yaşamış, aynı sokakta büyümüş, aynı okullarda okumuş, aynı iş yerlerinde çalışmışlar.

Birbirlerinden kız almış, kız vermiş, akraba olmuşlar.

Düğünlerinde, cenazelerinde, sevinçlerinde ve üzüntülerinde birbirlerinin yanında durmuşlar.

Zaman içerisinde farklı kültürler birbirini yok etmeden ortak bir Eskişehir kültürü oluşturmuş.

Bugün Eskişehir denildiğinde akla yalnızca tarihi yapıları, parkları, üniversiteleri, Porsuk Çayı ve modern kent yaşamı gelmiyor.

Aynı zamanda farklılıklarıyla bir arada yaşayabilen insanların oluşturduğu toplumsal dayanışma da geliyor.

Bana göre Eskişehir'in en önemli zenginliği de tam olarak bu!

Kimsenin kökeni, geldiği coğrafya, konuştuğu dil ya da ailesinin geçmişi üzerinden ayrıştırılmadığı; herkesin kendisini bu şehrin ve bu ülkenin bir parçası olarak gördüğü bir anlayış…

Unutmayalım ki insanları bir arada tutan, aynı coğrafyada doğmuş olmaları değil, aynı geleceği paylaşma iradesidir.

Farklı köklerden gelmiş olabiliriz ama hepimizin vatanı aynı: Türkiye Cumhuriyeti!

Tek bayrak, tek vatan altında kardeşçe yaşamaya devam edeceğiz…

Eskişehir'in geçmişinden bugüne taşıdığı bu birlik ve beraberlik kültürünün gelecek kuşaklara da aktarılması dileğiyle…

* * *