Bir gönül dostunun temennisi üzerine Eylül ayı ile ilgili bir deneme… Sağlar, bir kere daha eriştiler yeni bir Eylül’e... Eylül, insan yararına doğanın yeniden yeniliğe başlangıç ayı… Hesap, hasat, hasılat ayı… Tohumun taze başağa durmaya başladığı ay… Ağacın kendini dondan korumak için yaprağını dökmeye hazırlandığı ay. Öğrenci, veli, idare, işçi, çiftçi, esnaf, tüccar, memur vs meslek gruplarının geçmişin hasadıyla geleceğe hazırlık ayı... Eylül’ün coğrafi, tarihi, iktisadi, kültürel ve sosyolojik alanda pek çok değeri söz konusu… Güzün, ilk ayı… Öğrencinin, öğretmenin, idarenin yeni bir eğitim-öğretim dönemine başladığı ay. İnsanın bir önceki yıla göre daha eğitimli, daha öğrenimli olması temennisi ile yeniden hamle dönemi ayı… Eylül: “Ben bir zaman dilimi adıyım. Hile, aldatma, yalan gibi kötülük hâllerim yoktur. Yalanı, iftirayı, haksızlığı, hırsızlığı sevmem. Vazifemi sorguya muhatap kalmayacak, sonradan pişman olmayacak özende yaparım.” der, anlayana.

Eylül, ağaç ve bitki yapraklarından gülden dikene insan gözünü, gönlünü okşayan ışıl, ışıl görüntülerinin gazele dönüşmeye hazırlandığı dönem başlangıcı. Ağaçların, bitkilerin topraktan aldıkları suyu toprağa geri bıraktıkları coğrafi bir mevsimin ilk ayı… İnsanın kendini yarınlara daha müreffeh şartlar için gayretle aksiyona tekrar geçme ayı… Eylül, bereketli bir ay. Öğrencinin bir üst sınıfa geçmenin, çiftçinin refah düzeyini bir kat daha yükseltmenin mutluluğunu yaşadığı zaman… Eylül yaz ile kış aylarını birbirine bağlayan mevsimlerin iklim bağlamında en mülayim ayı. İnsanı, kışın zor şartlarına karşı hazırlanması için uyarı ayı. İğne yapraklılar hariç geniş yapraklı ağaçların, bitkilerin don olaylarına karşı kendilerini korumaya almak maksatlı yapraklarını dökmeleri gören göz, anlayan akla uyarı değil de, nedir?

Eylül’de eskiler kış tedariki diyerek çuvala un, küpe pekmez, tuluğa peynir, işkembeye tereyağını basardı. “Un var, pekmez var, yağ da var. Çoluk çocuğa helva olur elbet.” derlerdi. İnsan başkasına muhtaç olmamak için çalışmak zorunda. Hayatın insan onuruna en ağır gelen hâli başkasına muhtaç kalmak değil mi? 1940’lı yıllarda eylülün bir vakti harman yerinde bizim köyde Fadime isimli bir kadın samanları tırmalarken yoldan geçen Hasan adlı biri Fadime Nine: “Tekrar, tekrar ne tırmalıyorsun?” dediğinde, Fadime Nine: “Hasan oğlum! Yeryüzünü tırmalamak, el yüzü tırmalamaktan daha kolay, daha evladır.” demiş. Hasan: “Fadime Nine, sözlerinden alacağım dersi aldım. Bu sözlerin bundan sonra benim hayat düsturum olacak demesine Fadime Nine memnun olmuş. Karşılıklı bu konuşmadan gafilden başka kim ders çıkarmaz ki?

Habbenin içinde nice canların taze doğuma durduğunu akıl edememek için insanın ya gafil ya da dalalet ehli olması gerek. Ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarana kuru gibi görünen bir tanede nice taneleri gizlemek güç olur mu? Yerler ile gökler arasında cereyan eden olaylara göz atıldığında akıllıya gördüklerinin her biri birer ders değil mi? Eylül ülkemizin bulunduğu coğrafyada çalışma zamanı gündüzlerin kısaldığı, dinlenme vakti gecelerin uzaması ile aklı erene pek çok şeyleri hatırlatan ay… Gece ile gündüzün art arda gelip gidişleri, rüzgârların esintisiyle akıp giden bulutların taşıdığı yağmurların toprağa can vermesi gören göze, anlayan akla ibret değil de nedir? Gecesiyle gündüzüyle, yazıyla kışıyla, nisanıyla eylülüyle mevsimlerin vukuu insanın hizmetine sunulan ilahi lütuf değil de nedir? Güneşin ışığı, gecenin karanlığı gören göze, anlayan akla ibret değil de nedir?

Varlık ve yokluk hakikat mi, hakikat! Sararan yapraklar, akıp giden zamanlar akıllıya gerçek değil mi? Eylül bereketinde kim kimden neyi, neden kıskanır? İnsan / insanlık erdemli, merhametli, adaletli oldukça mevsimlerde, günlerde, aylarda insanlık için güzel günler olacaktır. İnsan yeter ki art niyetli olmasın. İnsan, bir başkasını aldatmaya kalkışmasın. İnsan birbirinin hakkına tecavüze yeltenmediğinde eylül ayları güzel ve huzurlu günler olacaktır. İnsan adil oldukça eylül ayı merhametle, bereketle dünya üzerine yelkenini açacağı zaman hakikattir, hakikat!

Ömrünüz uzun, kazancınız bereketli olsun! Hoşça kalın! Dostça kalın!