Anadolu arkeolojisinin parlayan iki komşu şehri, Eskişehir ve Kütahya, inanılmaz iki keşifle gündeme geldi.
Bir yanda Eskişehir’in Seyitgazi ilçesindeki Küllüoba Höyüğü, diğer yanda Kütahya’nın Seyitömer Höyüğü... İkisi de günümüzden yaklaşık 5 bin yıl öncesine, Erken Tunç Çağı’na uzanan bu köklü coğrafyanın, insanlık tarihinin en temel ortak paydasında -ekmekte- nasıl buluştuğunu fısıldıyor. Peki, bu iki buluntu birbirinin aynısı mı, yoksa tarihin farklı sayfalarına yazılmış bambaşka hikayeler mi barındırıyor? Gelin, bilimin ışığında bu iki kadim ekmeği masaya yatıralım ve akıllardaki soruları birlikte soralım.
Eskişehir Küllüoba Höyüğü’nde yapılan kazılarda, bir evin kapı eşiğinde, kırmızı steril bir toprakla örtülü vaziyette tek ve formunu korumuş bir ekmek kalıntısı bulundu. Bu buluntuyu arkeoloji dünyasında benzersiz kılan şey ise tesadüf eseri değil; bilinçli bir şekilde bir parçasının koparılıp yakılarak ritüel amaçlı oraya bırakılmış olmasıydı. Yani Küllüoba’daki ekmek, karın doyurmanın ötesinde, binlerce yıl önceki bir inancın, bir adağın ya da evin koruyucusuna sunulan kutsal bir hediyenin simgesiydi.
Kütahya Seyitömer Höyüğü’nden gelen son keşif ise olayın başka bir perdesini aralıyor. Seyitömer’de, yaklaşık 5 bin yıl önceki ani bir yangında alevlerin arasında kalarak kömürleşmiş 8 adet ekmek kalıntısı gün yüzüne çıktı. Buradaki buluntular, bir yapının içindeki rafın (veya depo alanının) yangın sırasında çuvallarla birlikte çöktüğünü gösteriyor. Yani Kütahya’daki ekmekler birer ritüel objesi değil; o dönemin mutfak ekonomisinin, günlük yaşamın, tarımsal depolamanın ve belki de o an yarım kalan bir hazırlığın acı ama muazzam birer tanığı.
Bilim insanları bu ekmekleri öylece rafa kaldırıp unutmadı; Taramalı Elektron Mikroskobu, FTIR ve Raman spektroskopisi gibi ileri analiz teknikleriyle laboratuvara taşıdı.
Küllüoba Ekmeği: İçeriğinde ağırlıklı olarak gernik (emmer) buğdayı ve mercimek olduğu saptandı. Düşük glutenli, lif ve antioksidan açısından zengin bu karışım, yaklaşık 150-160 derecede pişirilmişti; iç kısmı yumuşak, kabuğu ise iyi pişmiş bir formdaydı.
Seyitömer Ekmekleri: Etraflarında bulunan buğday ve mercimek taneleri, Kütahya coğrafyasındaki atalarımızın da benzer bir tarımsal ezbere ve beslenme kültürüne sahip olduğunu kanıtlıyor.
Tabii bu bilgilerin dışında, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi tarihi yaşatmak adına çok anlamlı bir adım attı ve Küllüoba’da bulunan bu ekmeğin içeriğinde ne varsa günümüz malzemeleriyle yeniden üreterek satışa sundu. Binlerce yıllık o koku, modern fırın tezgahlarında yeniden hayat buldu. Peki, akıllardaki o kaçınılmaz soru: Kütahya'da bulunan 5 bin yıllık bu ekmekler de günümüz malzemeleriyle yeniden üretilebilir mi? Bilimsel analizler Kütahya'daki ekmeklerin de benzer bir hammadde havuzuna işaret ettiğini gösteriyor. Eskişehir’in başardığı bu gastronomi köprüsü, doğru bir akademik iş birliğiyle Kütahya için de pekâlâ mümkündür. Hatta neden bu iki komşu şehir, Frigya coğrafyasının bu ortak mirasını ortak bir projeyle geleceğe taşımasın?
Şimdi sorumuz ortada: Bu iki komşu şehir, binlerce yıllık bu ortak kokuyu ve tarımsal hafızayı geleceğin sofralarına ortak bir turizm ve kültür hamlesiyle taşıyabilir mi?
Tarih bize kapıyı araladı; gerisi bu toprakların kıymetini bilenlerin vizyonuna kalmış…
İşte tam da bu noktada, sevgili okurlarıma heyecan verici bir haberim var! Detayları, 13 Kasım Cuma günü saat 17.30’da Kanal 26 ekranlarında, Küllüoba Kazı Başkanı Prof. Dr. Murat Türkteki ile birlikte masaya yatıracağız. Şimdiden iyi seyirler…
