Bursa’da eşinden boşandıktan sonra vefat eden babası üzerinden yetim aylığı bağlanan, ancak eski eşiyle fiilen birlikte yaşadığı gerekçesiyle aylığı kesilen kadının açtığı davada Yargıtay son noktayı koydu. Alt mahkemelerin kadın lehine verdiği kararları eksik inceleme nedeniyle bozan Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, eylemli birlikteliğin tespiti için kolluk araştırması ve bağımsız tanıkların dinlenmesi gerektiğine hükmetti.
Davanın Geçmişi ve SGK’nın Aylığı Kesme Kararı
Bursa’da ikamet eden bir kadın, 2001 yılında eşi Ahmet H.’den boşandıktan sonra, 2002 yılında hayatını kaybeden sigortalı babası üzerinden yetim aylığı almaya başladı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kadının boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşamaya devam ettiğini tespit ederek 26 Ekim 2008 tarihinde yetim aylığını kesti ve yapılan ödemeleri borç olarak kaydetti.
Kadın, 2022 yılında aylığının yeniden bağlanması talebiyle SGK’ya başvurdu. Kurumdan ret cevabı alması üzerine İş Mahkemesi’ne başvurarak işlemin iptalini ve ödenmeyen aylıkların yasal faiziyle birlikte tarafına verilmesini talep etti. SGK ise davacının eski eşiyle birlikte yaşadığı yönündeki tespitin doğru olduğunu, yapılan işlemin mevzuata uygun bulunduğunu savunarak davanın reddini istedi.
Yerel Mahkeme Kararı ve İstinaf Süreci
Yerel İş Mahkemesi, davacı kadının talebini haklı bularak davanın kabulüne karar verdi. Mahkeme hükmünde, yetim aylığının başvuru tarihi olan 19 Temmuz 2022’den itibaren ödenmeye devam edilmesine ve geçmiş döneme ait birikmiş aylıkların yasal faiziyle SGK’dan tahsil edilerek davacıya ödenmesine karar verildi. SGK avukatlarının bu karara karşı yaptığı istinaf başvurusu da Bölge Adliye Mahkemesi tarafından esastan reddedildi.
Yargıtay’dan Eksik İnceleme Gerekçesiyle Bozma Kararı
Kararın SGK tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin gündemine geldi. Dosyayı inceleyen Yargıtay, alt mahkemelerin kararlarını oy birliğiyle bozdu. Kanun metninde boşanmanın amacına dair bir şart aranmadığına dikkat çekilen kararda, mahkemenin görevinin boşanmanın hileli olup olmadığını araştırmak olmadığı vurgulandı.
Kararda, kesinleşmiş boşanma kararı bulunsa dahi eşlerin 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının belirlenmesi durumunda aylıkların kesilmesi gerektiği hatırlatıldı. Yargıtay, polisin yaptığı yüzeysel araştırma ve sadece birkaç tanığın beyanıyla karar verilmesini eksik inceleme olarak nitelendirdi.
Sosyal güvenlik mevzuatına göre, ebeveyninden yetim aylığı alabilmek amacıyla resmi olarak boşanan ancak boşandığı eşiyle fiilen aynı evde yaşamayı sürdüren hak sahiplerine yönelik yaptırımlar devam etmektedir. Yasal düzenlemeler, 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren gerekçesi ne olursa olsun boşandığı eşiyle eylemli olarak birlikte yaşadığı tespit edilen kişilerin yetim aylıklarının kesilmesini ve ödenen meblağların kurum tarafından borç çıkarılarak geri tahsil edilmesini öngörmektedir.
