Bir okulda yaşanan şiddet olayının ardından güvenlik önlemleri artırılıyor, yeni çalışmalar açıklanıyor, kurumlar arası iş birliğinin önemi vurgulanıyor. Ancak asıl mesele, bir olay yaşandıktan sonra alınan tedbirler değil, o olayın yaşanmasına neden olabilecek sorunların önceden fark edilip edilemediği. Cumhurbaşkanlığı Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun gündeme getirdiği erken uyarı sistemi önerisi de bu noktaya odaklanıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'a sunulan raporda, okullarda şiddet, akran zorbalığı, dışlanma ve öğrencilerin yaşadığı sorunların erken tespit edilmesi için kapsamlı bir model öneriliyor. Milli Eğitim, Aile ve Sosyal Hizmetler, İçişleri, Adalet ve Sağlık bakanlıklarının verilerinin bir araya getirilmesi, riskli bölgelerdeki yaklaşık 2 bin okulun düzenli olarak değerlendirilmesi öngörülüyor. Öğrencilerin devamsızlıkları, davranış değişiklikleri, sosyal ilişkileri ve içinde bulundukları koşullar birlikte ele alınarak risklerin daha erken belirlenmesi hedefleniyor.
Bu yaklaşımın önemli tarafı, öğrenciyi yalnızca okulda yaşanan bir olay üzerinden değerlendirmemesi. Ancak riskleri belirlemek, çözümün yalnızca ilk adımı. Bir öğrencinin desteğe ihtiyacı olduğu belirlendiğinde rehberlik servisleri nasıl devreye girecek? Aileler sürece nasıl dahil edilecek? Gerektiğinde uzman desteğine ne kadar hızlı ulaşılabilecek? Çünkü bir çocuğun risk altında olduğunu belirlemek, ona yardımcı olunmadığı sürece tek başına bir anlam taşımıyor. Sistemin başarısını belirleyecek olan, tespit edilen sorunların öğrencinin hayatında nasıl bir karşılık bulduğu.
Üstelik erken uyarı sistemi ilk kez gündeme gelmiyor. Nisan ayında Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, bakanlıklar arasında veri paylaşımı yapılacağını ve yapay zekâ destekli risk analiziyle erken uyarı sistemi oluşturulacağını açıklamıştı. Eylül ayında ise yedi bakanlık arasında imzalanan protokolde erken uyarı, yönlendirme ve risk değerlendirme mekanizmalarına yer verilmişti. Protokolde uygulama esaslarının ayrıca hazırlanacak bir kılavuzla belirlenmesi de öngörülüyordu.
Bu nedenle kasım ayında sunulan raporun mevcut çalışmalarla ilişkisi önem taşıyor. Yeni öneri, eylül protokolünde yer alan erken uyarı mekanizmasını mı genişletiyor, yoksa mevcut yapıya farklı bir model mi getiriyor? Beş bakanlığın verilerinin tek merkezde toplanması ve yaklaşık 2 bin okulun değerlendirilmesi, mevcut çalışmalara ne katıyor? Yeni önerinin hangi ihtiyaca cevap verdiği ve uygulamada neyi değiştireceği açıkça ortaya konulmalı. Aksi hâlde kamuoyundaki asıl soru, bu mekanizmaların sahada nasıl işleyeceği olacak.
Bir diğer konu da öğrencilerin etiketlenmeden korunması. Davranışları ve kişisel verileri değerlendirmek, çocukları potansiyel tehdit olarak sınıflandırmak için değil, ihtiyaç duydukları desteğe ulaşmalarını sağlamak için kullanılmalı. Kişisel verilerin korunması ve yanlış değerlendirmelerin önlenmesi de sistemin temel güvenceleri arasında olmalı.
Okullarda güvenliğin sağlanması, yalnızca riskleri önceden tespit etmekle mümkün değil. Çocukların yaşadıkları sorunları anlatabildiği ve ihtiyaç duyduklarında destek alabildiği bir eğitim ortamı oluşturmak gerekiyor. Erken uyarı sistemi bu yönde önemli bir imkân sunabilir. Ancak çocukları koruyacak olan, tespit ettiği sorunlara zamanında müdahale eden ve süreci takip eden bir yapı olacak. Çünkü mesele bir tehlikeyi kayıtlara geçirmek değil, o tehlike bir çocuğun hayatını etkilemeden önce önüne geçebilmek.