Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijitalleşmenin insan zihni üzerindeki etkilerine dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Dijital demansın tıbbi bir tanıdan ziyade bir metafor olduğunu belirten Tarhan, dijital çağda yaşanan unutkanlıkların temelinde hafıza kaybının değil, odaklanma eksikliğinin yattığını söyledi.
Dijital Cihazlar Yedek Beyin Gibi Kullanılıyor
Dijitalleşmeyle birlikte bireylerin bilgiyi zihne kaydetmek yerine bilginin kaynağını hatırlamaya yöneldiğini vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital aygıtların adeta birer yedek beyin işlevi gördüğünü ifade etti. Beynin "kullan, kaybet" prensibiyle çalıştığını hatırlatan Tarhan, dijital dünyanın derin öğrenme sağlayan zihinsel alanların kullanımını azalttığını dile getirdi. Bilginin sadece aranıp bulunmasının, kopyalanıp yapıştırılmasının derin bir düşünme süreci oluşturmadığını belirten uzman isim, gerçek öğrenmenin bilgiyi anlamlandırmak, yorumlamak ve yeniden yapılandırmakla mümkün olabileceğinin altını çizdi.
Multi-Tasking ve Ekran Kaydırma Odağı Dağıtıyor
Aynı anda birden fazla işle ilgilenme çabası olarak tanımlanan multi-tasking uygulamasının derin öğrenmeyi engellediğine dikkat çeken Tarhan, dijital içeriklerin hızlı tüketiminin dikkat sürelerini ciddi oranda kısalttığını aktardı. Sosyal medyada sürekli ekran kaydırma alışkanlığının odaklanma yetisini zayıflattığını belirten Tarhan, kalıcı öğrenme için dikkatin belirli bir süre tek noktada toplanması gerektiğini söyledi. Odaklanma olmadan yapılan öğrenmenin elektriksel kalarak hızla silindiğini, izole bir odaklanmayla sağlanan bilginin ise zihne kalıcı olarak kaydedildiğini ekledi.
Yapay Zekâ Kullanımı ve Zihinsel Muhakeme
Yapay zekânın bilgi erişimini kolaylaştırsa da insanın düşünme ve muhakeme süreçlerinin yerini tutamayacağını vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, olaylar arasında bağlantı kurma işlevinin dijital araçlara devredilmesinin zihinsel tembelliğe ve körelmeye yol açabileceğini ifade etti. Eğitimde teknolojinin tamamen yasaklanması yerine doğru yöntemlerle entegre edilmesi gerektiğini savunan Tarhan, yapay zekâ çağında öğrencilere ödevlerin elle yazdırılması gibi yöntemlerin zihinsel ve motor becerilerin gelişimi açısından kazanım sağlayabileceğini belirtti.
Teknolojinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte özellikle çocuklarda ve gençlerde ortaya çıkan dikkat eksikliği, odaklanma kaybı ve yüzeysel bilgi tüketimi, akademi ve tıp dünyasında "dijital demans" kavramı çerçevesinde tartışılmaya devam etmektedir.
Teknolojinin bizzat tarafsız bir araç olduğunu ve doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırdığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, belirli bir amacı olmayan bireylerin teknolojinin esiri haline gelebileceği uyarısında bulundu. Dijital bağımlılık ve dikkat dağınıklığıyla mücadele kapsamında ailelere haftanın belirli saatlerinde telefonlardan uzak durularak ortak okuma aktivitelerinin yapıldığı "dijital detoks" uygulamalarını öneren Tarhan, uyku kalitesi ve ruh sağlığı için de yatmadan önce dijital ekran kullanımının sonlandırılması gerektiğini kaydetti.
