Millî Mücadele yıllarında stratejik konumu ve demiryolu ağı sayesinde önemli bir merkez olan Eskişehir, Kurtuluş Savaşı’nın kritik kararlarının alındığı şehirlerden biri olarak öne çıktı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk de Millî Mücadele’nin en zorlu günlerinde, 21 Haziran 1920’de Eskişehir’e gelerek Batı Cephesi’ndeki son durumu değerlendirdi ve mücadeleye yön verecek görüşmeler gerçekleştirdi. Atatürk’ün Eskişehir’e gelişinin 106. yıl dönümünde, Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Öğretim Elemanı ve Anadolu Üniversitesi Cumhuriyet Tarihi Müzesi Müdürü Öğretim Görevlisi Doktor Burcu Çalıkuşu Aykanat, kentin tarihsel önemini ve müzede yaşatılan mirası aktardı.
21 Haziran 1920: Millî Mücadele’nin Kritik Günlerinde Eskişehir Buluşması
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın muğlak ifadeleri ve özellikle 7. maddesi yurdun dört bir yanının İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesine yol açmıştı. Yunanistan'ın 15 Mayıs 1919'da İzmir'i işgal etmesiyle başlayan süreçte, Kasım 1919'a kadar Batı Anadolu'da ilerleyen düşman kuvvetlerine karşı Milne Hattı oluşturulmuştu. Ancak Haziran 1920'de San Remo Konferansı kararlarını Türklere zorla kabul ettirmek amacıyla Yunan ordusuna ilerleme emri verilmesiyle bu hat geçerliliğini yitirdi. Yunan kuvvetlerinin Bursa, Uşak ve Nazilli yönünde harekete geçtiği bu kritik evrede Mustafa Kemal Paşa; Milli Savunma Bakanı Fevzi Çakmak Paşa, Genelkurmay Başkanı Albay İsmet Bey ve Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Cebesoy ile durum değerlendirmesi yapmak üzere 21 Haziran 1920'de Eskişehir'e geldi. Eskişehir Garı'ndaki mektep binasında haritalar üzerinde yapılan bu stratejik görüşmede Mustafa Kemal Paşa, ordunun düzenli bir yapıya kavuşturulması gerektiğini vurgulayarak Cumhuriyet'e giden yolu başlatan kararlara imza attı.
Eskişehir, Millî Mücadele’nin Lojistik ve Stratejik Merkezlerinden Biriydi
Eskişehir, 19. yüzyıldan itibaren demiryolunun şehre ulaşmasıyla askeri, ekonomik ve idari olarak stratejik bir kavşak noktası haline geldi. Mart 1920'de İngilizlerin şehri terk etmesiyle demiryolu kontrolü tamamen millî kuvvetlere geçti. İstanbul ile Ankara'yı bağlayan bu hat; iaşe ve asker sevkiyatının can damarı oldu. Ayrıca Eskişehir Demiryolu Fabrikası'nda eski raylar eritilerek, Mondros sonrası İtilaf Devletleri tarafından el konulan top kamaları ve nişangâhlar yeniden döküldü, silah onarımları yapıldı. Eskişehir halkı da Tekâlif-i Milliye Emirleri'ne büyük destek vererek, kurdukları millî müfrezelerle Türkiye Büyük Millet Meclisi ordusunun yanında yer aldı.
Atatürk’ün Eskişehir Ziyaretleri Cumhuriyet’e Giden Sürecin İzlerini Taşıyor
Mustafa Kemal Atatürk, Eskişehir'i hayatı boyunca toplam 22 kez ziyaret etti. İlk ziyaretinin ardından 1920 yılının Temmuz, Ağustos ve Aralık aylarında da Batı Cephesi Karargâhı'nı teftiş etmek için şehre geldi. Büyük Zafer'in ardından çıktığı Batı Anadolu gezisinin ilk durağı da 15 Ocak 1923'te yine Eskişehir oldu. Büyük bir coşkuyla karşılanan Gazi Mustafa Kemal, Eskişehirlilerin vatanseverlik ve kahramanlıklarını konuşmasında özel olarak övdü. Atatürk, kentteki son ziyaretini ise soğuk bir kış akşamında halkın sevgi seliyle karşılandığı 20 Ocak 1938 tarihinde gerçekleştirdi.
Cumhuriyet Tarihi Müzesinde Atatürk’ün Eskişehir İzleri Yaşatılıyor
Anadolu Üniversitesi Cumhuriyet Tarihi Müzesi Müdürü Öğretim Görevlisi Doktor Burcu Çalıkuşu Aykanat, müzenin; Türk Tarihi, Millî Mücadele, Cumhuriyet Dönemi ve Eskişehir Tarihi olmak üzere dört ana bölümden oluştuğunu belirtti. Müzede, Atatürk’ün 15 Ocak 1923 Eskişehir ziyaretini yansıtan büyük bir illüstrasyon pano ve konuşma metni sergilenmektedir. Ayrıca Anadolu Üniversitesi Rektörü Profesör Doktor Yusuf Adıgüzel tarafından müzeye hediye edilen, ressam Yaşar Çallı imzalı Mustafa Kemal Atatürk portresi, Bandırma Vapuru ile Savarona Yatı arasında özel bir konumda sergilenmektedir. Atatürk'ün özel eşyaları, tablolar ve tarihi belgeler de müzede yer almaktadır.
