Avrupa genelinde etkisini artıran aşırı sıcaklar, ölümcül sonuçlar doğurabilen sıcak çarpması riskini yeniden gündeme getirdi. Uzmanlar, başlangıçta fark edilmeyen soğuk ve terli cilt gibi sinyallerin hızla ciddi sağlık sorunlarına dönüşebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Avrupa'nın birçok ülkesinde mevsim normallerinin üzerinde seyreden hava sıcaklıkları, insan sağlığını doğrudan tehdit ediyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Eyyüp Kenan Özok, sıcak çarpmasının kısa sürede gelişebilen ve müdahale edilmediğinde hayati tehlike oluşturan bir acil durum olduğunu belirtti. Yüksek sıcaklıkların vücudun ısı dengesini bozduğunu ifade eden Dr. Özok, bu dönemde vücudun verdiği sinyallerin dikkatle takip edilmesi gerektiğini vurguladı.
Sıcak Çarpmasının Belirtileri Nelerdir?
Sıcak çarpmasının ilk aşamalarında, vücudun kendini soğutma çabası nedeniyle yoğun terleme meydana gelir. Buna bağlı olarak ilk belirtiler arasında soğuk ve terli cilt, bitkinlik, aşırı susama, kas krampları, baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma ve idrar renginde koyulaşma görülür. Vücut ısısı yükselmeye devam ettikçe cilt sıcak, kuru ve kırmızı bir hal alır. Solunum ve nabız hızlanırken, ilerleyen süreçte bilinç bulanıklığı gelişebilir.
Vücutta Oluşan Değişimler ve Riskler
Sıcaklığın etkisiyle genişleyen damarlar tansiyonun düşmesine neden olur ve bu durum kalbin daha fazla çalışmasını zorunlu kılar. Yoğun terleme ile yaşanan sıvı ve tuz kayıpları ise sıcak bitkinliğine yol açar. İleri seviyedeki vakalarda hayati organlara giden kan akışı azalırken, kalp krizi riski de artış gösterir. Bu semptomlar fark edildiği an, kişinin hızla serin bir alana taşınması ve tıbbi yardım çağrılması gerekir.
Yaz Aylarında Doğru Beslenme Tercihleri
Sıcak havalarda beslenme düzeninin mevsim şartlarına göre ayarlanması büyük önem taşır. Dr. Eyyüp Kenan Özok, mısır, domates, kabak ve taze fasulye gibi yaz sebzelerinin yanı sıra vişne, ahududu, yaban mersini ve çilek gibi meyvelerin en sağlıklı alternatifler olduğunu belirtti. Karpuz ve kavun tüketimine de değinen Özok, yaklaşık 200 gramlık bir porsiyonda 13-15 gram karbonhidrat bulunduğunu, bu sebeple özellikle diyabet hastalarının ara öğünlerde 200 gramı aşmaması gerektiğini hatırlattı. Sıvı tüketiminde ise buzlu kahve ve buzlu çayların porsiyon kontrolü dahilinde içilebileceğini ekledi.
Sıcak Çarpmasına Karşı Korunma Yöntemleri
Güneş ışınlarının en dik geldiği 11.00 ile 16.00 saatleri arasında zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmamalı, açık havada bulunulması gereken durumlarda gölge veya klimalı alanlar tercih edilmelidir. Güneş altında ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalı, susama hissi oluşmadan gün boyu düzenli su içilmelidir. Dışarı çıkarken açık renkli, bol ve hafif giysiler ile şapka ve ultraviyole korumalı güneş gözlüğü tercih edilmeli, cilde güneş koruyucu krem uygulanmalıdır. Alkol ve aşırı kafeinden uzak durulmalı, güneşte park halinde bekleyen araçlar havalandırılmadan içine binilmemelidir.
Sıcak çarpması her yaş grubunu olumsuz etkilese de bazı hassas gruplar daha yüksek risk altındadır. 5 yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü yaşlılar, kronik rahatsızlığı olanlar, hamileler ile aşırı kilolu veya aşırı zayıf bireylerin koruyucu önlemlere daha fazla dikkat etmesi gerekir. Çocuklarda vücut ısısını dengeleyen sistemler henüz tamamen olgunlaşmamışken, ileri yaşlardaki bireylerde bu mekanizmaların işlevselliği azalmaktadır. Kronik hastalıklar ve hamilelik de vücudun sıcakla mücadele kapasitesini kısıtlar. Bu doğrultuda günlük rutinlerde değişiklik yapılması, örneğin düzenli koşu yapan kişilerin egzersiz saatlerini öğle vaktinden akşam saatlerine kaydırması önerilir.
Sıcak çarpması şüphesi oluşan bir kişiye ilk müdahalenin doğru ve hızlı yapılması hayat kurtarıcıdır. Uzm. Dr. Eyyüp Kenan Özok, bu durumlarda yapılması gereken acil müdahale adımlarını şu şekilde paylaştı:
-
Kişiyi hemen serin ve gölge bir yere ulaştırın.
-
Bilinç kaybı, bayılma veya yüksek ateş gözlemleniyorsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezini arayın.
-
Hastanın üzerindeki sıkı ya da kalın kıyafetleri gevşetin veya çıkarın.
-
Vücut sıcaklığını düşürmek amacıyla serin suyla vücudu ıslatın, vantilatör çalıştırın ya da ense, koltuk altı ve kasık bölgelerine soğuk kompres uygulayın.
-
Kişinin bilinci yerindeyse küçük yudumlarla su içirin; bilinci kapalı ya da yarı kapalıysa ağızdan kesinlikle hiçbir sıvı vermeyin.
-
Sağlık görevlileri adrese ulaşana kadar hastanın yanından ayrılmayın, solunum ve bilinç durumunu sürekli kontrol altında tutun.
