ABD askerlerinin Irak’tan çekilmesiyle 2003 yılında başlayan savaş ve sonrasında ülkede yaşanan çatışmaların insan kaybına ilişkin veriler yeniden gündeme geldi. Farklı araştırma ve veri tabanları, Irak savaşında hayatını kaybeden sivillerin sayısına ilişkin farklı rakamlar ortaya koyuyor.
200 binden fazla sivil ölüm belgelendi
Irak’taki şiddet kaynaklı sivil ölümleri kayıt altına alan bağımsız araştırma projesi Iraq Body Count’un (IBC) verilerine göre, 2003’ten bu yana ülkede doğrudan şiddet nedeniyle 200 binden fazla sivilin ölümü belgelendi.
Kuruluş, verilerini medya haberleri, hastane ve morg kayıtları, sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları ile resmi kaynaklardan derleyerek oluşturuyor.
IBC, muhariplerin de hesaba katılması halinde doğrudan çatışmalara bağlı toplam can kaybının yaklaşık 300 bine ulaşabileceğini belirtiyor.
Brown Üniversitesi tarafından hazırlanan “Costs of War” çalışmasında da Irak’taki savaşın bilançosuna ilişkin farklı bir hesaplama yer alıyor. Araştırmaya göre Mart 2003-Mart 2023 döneminde Irak’ta doğrudan savaş nedeniyle 186 bin 694 ila 210 bin 38 sivil hayatını kaybetti.
Iraklı güvenlik güçleri, muhalif savaşçılar ve diğer muhariplerin ölümleri de eklendiğinde doğrudan savaş kaynaklı toplam can kaybının 280 bin ile 315 bin arasında olduğu tahmin edildi.
Bazı araştırmalar daha yüksek rakamlar ortaya koydu
Irak savaşındaki can kaybına ilişkin araştırmalar arasında önemli farklılıklar bulunuyor. İngiltere merkezli Opinion Research Business tarafından 2008 yılında yayımlanan araştırmada, savaşın ilk dört buçuk yılında Irak’ta yaklaşık 1 milyon 30 bin kişinin hayatını kaybettiği tahmin edildi.
Araştırmacılar, 2 bin 414 yetişkinle yüz yüze yapılan görüşmelerden elde edilen verileri hane bazında değerlendirdi. Katılımcıların yüzde 20’sinin çatışmalar nedeniyle hanesinde en az bir kişinin öldüğünü belirtmesi üzerinden yapılan hesaplamada, can kaybının yaklaşık 1,03 milyon olduğu sonucuna ulaşıldı.
Bu çalışma ile IBC ve Brown Üniversitesi araştırmaları arasındaki farkın temel nedenlerinden biri, kullanılan yöntemler ve ölüm kapsamlarının birbirinden farklı olması.
Çocuklar da savaşın bilançosunda yer aldı
Birleşmiş Milletler verilerine göre Irak’ta 2008-2022 yılları arasındaki dönemde 3 binden fazla çocuk hayatını kaybetti, 5 binden fazla çocuk ise yaralandı veya sakatlandı. Söz konusu rakamlar, 2003 işgali ve 2004-2007 arasındaki çatışmaların en yoğun dönemini kapsamıyor.
Araştırmacılar, savaşın yalnızca doğrudan çatışmalardan kaynaklanan ölümler üzerinden değerlendirilmesinin toplam insani bilançoyu tam olarak ortaya koymayabileceğine dikkat çekiyor.
Brown Üniversitesi araştırmacıları, savaşın sağlık sistemi, altyapı, gıda güvenliği ve yaşam koşulları üzerindeki etkileri nedeniyle dolaylı ölümlerin de meydana geldiğini ve bu ölümlerin doğrudan savaş kaynaklı ölümlerden birkaç kat daha fazla olabileceğini tahmin ediyor.
Bu nedenle Irak savaşının toplam insan kaybına ilişkin araştırmalarda kullanılan yöntem ve kapsama göre farklı sonuçlar ortaya çıkıyor.
