Türkiye, sosyal yardım ekosisteminde köklü ve yapısal bir reformu hayata geçirmeye hazırlanıyor. Kamuoyunda uzun süredir tartışılan ve merakla beklenen "vatandaşlık maaşı" uygulaması, Gelir Tamamlayıcı Hane Destek Sistemi (GETAD) adı altında resmiyet kazandı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından yapılan resmi açıklamaya göre; dar gelirli ailelerin kira, gıda ve ısınma gibi temel giderlerini sübvanse etmeyi amaçlayan dev proje, 2026 yılı içerisinde belirlenen pilot illerde fiilen başlayacak. Her vatandaşa eşit bir maaş ödemek yerine, hanenin toplam gelirini devletin belirleyeceği asgari yaşam eşiğine tamamlamayı esas alan GETAD sistemi, 2027 yılında ise tüm ülke genelinde yaygınlaştırılarak kalıcı hale getirilecek.
Vatandaşlık Maaşı (GETAD) Ne Zaman Başlıyor?
Sosyal adaleti güçlendirmek ve derin yoksullukla mücadele etmek adına geliştirilen Gelir Tamamlayıcı Hane Destek Sistemi için iki aşamalı bir geçiş planı hazırlandı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın kurumsal bazda paylaştığı takvime göre, sistemin ilk ayağı 2026 yılında birkaç stratejik pilot ilde devreye alınarak test edilecek. Pilot bölgelerden elde edilen saha verileri, yazılımsal altyapı ve bütçe dengeleri analiz edildikten sonra, sistemde yapısal bir aksaklık görülmemesi durumunda 2027 yılı itibarıyla Türkiye’nin 81 ilindeki tüm hak sahibi haneler vatandaşlık maaşı kapsamına alınacak.
Kimler Vatandaşlık Maaşı Alabilir? Başvuru Kriterleri Neler?
Yeni model, alışılagelmiş sosyal yardım kriterlerini baştan aşağı değiştiriyor. Destekten yararlanmak için hane içinde çalışan olup olmamasına, kişinin asgari ücretli ya da emekli olmasına bakılmayacak. En temel kriter, haneye giren toplam gelirin, hane halkı sayısına göre belirlenen sınırın altında kalması olacak. Sistemin öne çıkan başvuru ve kapsayıcılık parametreleri şu şekilde şekillenecek:
-
Hane Geliri Esas Alınacak: Bireysel ödeme yerine hane odaklı bir model uygulanacak. Devlet, her aile için bir "gelir eşiği" belirleyecek ve bu eşiğin altında kalan hanelere eksik kalan tutar kadar tamamlayıcı nakit desteği sağlayacak.
-
Çalışan Olma Şartı Aranmayacak: Hanedeki tek çalışanın asgari ücretli veya emekli olması, vatandaşlık maaşı almaya engel teşkil etmeyecek. Düşük gelirli, çok çocuklu ve geçim sıkıntısı çeken tüm aileler sisteme dahil edilebilecek.
-
Bölgesel Kriterler Devreye Girecek: Vatandaşlık maaşı kriterleri her bölge, hatta her il için ayrı ayrı hesaplanacak. Devlet, şehirlerin sosyoekonomik haritalarını çıkararak; yerel konut piyasasını (kira ortalamalarını), iklim koşullarını (yakıt/ısınma giderlerini), iş gücü potansiyelini ve hane yaş dağılımını hesaba katarak adil bir destek limiti belirleyecek.
İstihdam Piyasasını Olumsuz Etkilemeyecek
Hükümetin bu projeyi tasarlarken en çok dikkat ettiği hususlardan biri de iş gücü piyasasının korunması oldu. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, GETAD sisteminin dar gelirli aileleri ekonomik olarak ayağa kaldırırken, insanları çalışmaktan ve üretimden uzaklaştırmayacak, aksine istihdam piyasasını destekleyecek ve teşvik edecek bir formülle dizayn edildiğinin altını çizdi. Nakit olarak doğrudan hane halkının banka hesaplarına yatırılacak olan destekler, sosyal yardımların çok daha şeffaf, denetlenebilir ve etkin bir şekilde yönetilmesine imkan tanıyacak.
