Borsada yatırım yaparken çoğu kişinin dikkat ettiği konu hisse senedinin fiyatıdır. Hangi hisse yükselecek, hangisi düşecek ne zaman almalı ne zaman satmalı? Bunların hepsi elbette önemlidir. Ancak benim üzerinde özellikle durmak istediğim başka bir konu var: Emir türleri.
Çünkü borsada doğru hisseyi seçmek kadar, o hisse için doğru emri vermek de önemlidir. Yatırımcı ne istediğini bilmeden emir verirse, beklemediği bir fiyattan işlem gerçekleştirebilir veya hiç işlem yapamayabilir.
Borsada en temel emir türlerinden biri limit fiyatlı emirdir. Yatırımcı almak istediği hisse için ödeyebileceği en yüksek fiyatı, satmak istediği hisse için ise kabul edebileceği en düşük fiyatı belirler. Örneğin bir hisse 100 TL'den işlem görüyorsa ve yatırımcı en fazla 98 TL ödemek istiyorsa 98 TL limitli alış emri verebilir. Ancak piyasada 98 TL veya daha düşük fiyattan yeterli satış yoksa emir gerçekleşmeyebilir.
Bunun karşısında piyasa emri bulunuyor. Burada yatırımcı fiyatı önceden belirlemek yerine işlemin mevcut piyasa koşullarında gerçekleşmesini ister. Bu emir türünün avantajı işlemin gerçekleşme ihtimalinin yüksek olmasıdır. Fakat özellikle hızlı hareket eden veya işlem hacmi düşük hisselerde fiyat konusunda beklenmedik sonuçlarla karşılaşılabilir.
İşte benim yatırımcılara en önemli uyarılarımdan biri burada başlıyor: “Emir gerçekleşsin” düşüncesiyle fiyat kontrolünü tamamen göz ardı etmemek gerekir.
Borsada bir başka önemli emir türü piyasadan limite emirlerdir. Bu emirlerde işlem, piyasadaki mevcut fiyat üzerinden gerçekleşmeye çalışır ve gerçekleşmeyen kısım limit fiyatlı emre dönüşebilir. Bu nedenle yatırımcının emrin nasıl çalışacağını bilmesi son derece önemlidir.
Bunların yanında stop emirleri de yatırımcıların risk yönetiminde kullandığı araçlardan biridir. Belirlenen bir fiyat seviyesine gelindiğinde emrin devreye girmesi amaçlanır. Örneğin bir yatırımcı aldığı hissenin belirli bir seviyenin altına düşmesi halinde satış yapmak isteyebilir. Stop mekanizması burada yatırımcının önceden belirlediği stratejinin uygulanmasına yardımcı olabilir.
Ancak stop emirlerinin de sihirli bir koruma mekanizması olmadığını unutmamak gerekir. Piyasa çok hızlı hareket ederse veya fiyatlar arasında boşluk oluşursa, yatırımcının beklediği fiyatla gerçekleşen fiyat farklılaşabilir.
Bir diğer konu ise emrin geçerlilik süresidir. Verilen bir emir sadece o an için değil, belirlenen geçerlilik koşullarına göre piyasada bekleyebilir. Bu nedenle yatırımcının verdiği emrin gün içinde mi, belirli bir süre boyunca mı geçerli olduğunu bilmesi gerekir.
Bence burada asıl mesele emir türlerini ezberlemek değil, hangi durumda hangi emrin kullanılacağını anlamaktır.
Çünkü her piyasa koşulunda aynı emir türünü kullanmak doğru olmayabilir. Hacimli ve sakin bir piyasayla, sert dalgalanmaların yaşandığı bir piyasada yatırımcının yaklaşımı aynı olmamalıdır.
Özellikle yeni yatırımcıların “alış” veya “satış” butonuna basmadan önce birkaç saniye durup emrin türünü kontrol etmesinde büyük fayda var. Emir ekranında seçilen fiyat, miktar ve emir türü mutlaka tekrar gözden geçirilmelidir.
Bir başka önemli konu da miktardır. Büyük miktarlı emirlerde tek seferde işlem yapılması fiyat üzerinde etkili olabilir veya emrin tamamı beklenen fiyattan gerçekleşmeyebilir. Bu nedenle yatırımcıların emir defterini, işlem hacmini ve piyasa derinliğini dikkate alması gerekir.
Borsa, sadece “hangi hisseyi alayım?” sorusundan ibaret değildir. Aynı zamanda “nasıl alayım, hangi fiyat seviyesinde alayım, emrim ne kadar süre geçerli olsun ve riskimi nasıl yöneteceğim?” sorularının da cevaplanması gereken bir piyasadır.
Benim düşünceme göre finansal okuryazarlığın önemli parçalarından biri de budur. Yatırımcı şirketi, bilançoyu, kârlılığı ve ekonomik gelişmeleri araştırdığı kadar emir türlerini de öğrenmelidir.
Çünkü bazen yatırımcının zarar etmesinin nedeni yanlış hisse seçimi değil, yanlış emir kullanımı olabilir.
Sonuçta borsada karar yatırımcıya aittir. Fakat bu kararın bilinçli olabilmesi için kullanılan sistemin de iyi bilinmesi gerekir. Limit emir, piyasa emri, piyasadan limite emir, stop emirleri ve diğer emir seçenekleri yatırımcının önündeki araçlardır.
Önemli olan bu araçların ne işe yaradığını bilmek ve onları piyasa koşullarına göre kullanabilmektir.
Unutmayalım: Borsada kazanç kadar risk yönetimi de önemlidir. Risk yönetiminin ilk adımlarından biri ise verdiğimiz emrin ne anlama geldiğini bilmektir.
