Hijyenik bir ev, sağlıklı bir yaşamın temel taşıdır; ancak bu hijyeni sağlamak için kullandığımız yöntemler bizi "temiz ama hasta" bir geleceğe sürüklüyor olabilir. Norveç’teki Bergen Üniversitesi tarafından yürütülen ve tıp dünyasında büyük yankı uyandıran 20 yıllık çalışma, ev temizliğinde kullanılan kimyasalların akciğer üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne serdi. Araştırma sonuçlarına göre, kimyasal temizleyicilere düzenli maruz kalmak, solunum yollarında tıpkı sigara dumanı gibi kronik hasarlara yol açıyor. Peki, temiz ev hayali kurarken nefesimizden mi oluyoruz?
20 Yıllık Araştırmanın Çarpıcı Sonucu: 6 Bin Kişi İncelendi
Bergen Üniversitesi uzmanları, 6 binden fazla katılımcıyı yirmi yılı aşkın süre boyunca titizlikle takip etti. Katılımcıların bir kısmı evde düzenli temizlik yapan bireylerden, bir kısmı ise profesyonel temizlik görevlilerinden oluşuyordu. Yapılan solunum fonksiyon testleri (spirometri), temizlik ürünlerini sık kullanan kadınların akciğer kapasitesindeki düşüşün, günde 20 adet sigara içen bir tiryakinin 10-20 yıllık kaybına eşdeğer olduğunu gösterdi. Bu veri, temizlik kimyasallarının sadece anlık tahriş edici etkilerinden ibaret olmadığını, akciğer dokusunda kalıcı ve ilerleyici bir hasar bıraktığını kanıtlıyor.
Sprey Temizleyiciler ve Mikro-Zerre Tehlikesi
Araştırmanın odağında özellikle "sprey" formundaki ürünler yer alıyor. Temizleyiciyi sıktığınız anda havaya karışan mikro damlacıklar, dakikalarca asılı kalabiliyor ve nefes aldığınızda doğrudan akciğerlerin en derin noktalarına (alveollere) kadar ulaşıyor. Prof. Cecile Svanes’e göre, bu kimyasallar hava yollarındaki mukoza zarını tahriş ederek zamanla yapısal değişikliklere neden oluyor.
Uçucu Organik Bileşikler (VOC) ve Akciğer Tahribatı
Temizlik ürünleri genellikle amonyak, klor ve çeşitli kokular içeren Uçucu Organik Bileşikler (VOC) barındırır. Bu maddeler solunduğunda;
Mukoza Zarını Bozar: Solunum yolunun koruyucu tabakasını aşındırır.
Enflamasyona Yol Açar: Akciğer dokusunda sürekli bir iltihaplanma hali yaratarak "astım benzeri" semptomları tetikler.
Kronik Hasar: Uzun vadede KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) riskini ciddi oranda artırır. Profesyonel temizlikçilerde görülen akciğer fonksiyon kaybının, evde temizlik yapanlara göre daha yüksek olması, "maruziyet süresi ve yoğunluğu" arasındaki doğrudan ilişkiyi doğrulamaktadır.
Temizlik Yaparken Sağlığınızı Nasıl Korursunuz?
Bu bilimsel uyarı, temizliği bırakmamız gerektiği anlamına gelmiyor; yöntemi değiştirmemiz gerektiğini söylüyor. Uzmanların ve deneyimli temizlik profesyonellerinin önerdiği bazı "altın kurallar" şunlardır:
Havalandırma: Temizlik sırasında ve sonrasında pencereleri mutlaka açık tutarak hava sirkülasyonu sağlayın.
Sprey Yerine Bez: Temizleyiciyi doğrudan havaya sıkmak yerine, bir beze dökerek silme işlemini gerçekleştirin. Bu, kimyasalın havaya karışmasını %80 oranında azaltır.
Doğal Alternatifler: Sirke, karbonat ve beyaz sabun gibi geleneksel yöntemlere geri dönün. Modern kimyasalların çoğu, estetik kokular uğruna sağlığımızdan çalmaktadır.
Korumalı Ekipman: Özellikle yoğun kimyasal kullanılacaksa, mutlaka N95 gibi partikül tutucu maskeler ve eldiven kullanın.
Kimyasal Karışımların Ölümcül Riski
Birçok kişi daha iyi temizlik yapacağı düşüncesiyle çamaşır suyu ile tuz ruhunu veya farklı deterjanları karıştırma hatasına düşmektedir. Bu karışımlar, akciğerlerde yanıklara ve hatta ölüme yol açabilecek klor gazı gibi zehirli gazların açığa çıkmasına neden olur.