İsrail’de 27 Ekim’de gerçekleştirilen seçimlerin ardından hükümet değişikliği ihtimali öne çıkarken, Filistin topraklarına yönelik politikaların aynı doğrultuda devam edebileceği değerlendiriliyor. Netanyahu liderliğindeki koalisyona karşı konumlanan muhalefet partilerinin Batı Şeria ve Gazze’ye ilişkin açıklamaları, işgal ve ilhak politikalarında belirgin bir değişim öngörmediklerini ortaya koyuyor.
İsrail tarihinin en aşırı sağcı hükümeti olarak nitelendirilen Netanyahu yönetimi, Gazze Şeridi’ne yönelik saldırıların yanı sıra işgal altındaki Batı Şeria’da yerleşimlerin genişletilmesi ve ilhak adımlarıyla bölgedeki mevcut durumu değiştirmeye yönelik politikalar izledi.
Muhalefet blokundaki partilerin önemli bir bölümünün iki devletli çözüme ve 1967 sınırları temelinde Filistin Devleti kurulmasına karşı çıkması da seçim sonrasında Filistin politikasında köklü bir değişim beklenmesini zorlaştırıyor. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden iki listenin 19 sandalyeye ulaşmasına rağmen bazı muhalefet liderlerinin Arap partileriyle koalisyon kurmayı reddetmesi de bu tablonun göstergeleri arasında yer alıyor.
Netanyahu döneminde işgal ve ilhak adımları hızlandı
Aralık 2022’de göreve gelen Netanyahu hükümeti, Gazze Şeridi’nde büyük bir insani krize ve yıkıma neden olan saldırılar düzenlerken, Batı Şeria’da da yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesini hızlandırdı. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimlerin hükümette yer alması, ilhak yanlısı politikaların güç kazanmasında etkili oldu.
İsrail’de 1967’den 2022’ye kadar Batı Şeria’da 320’nin üzerinde yasa dışı yerleşim ve İsrail nezdinde kaçak yerleşim birimi kurulurken, Netanyahu hükümetinin dört yıllık görev süresinde 267 yeni yerleşim ve kaçak yerleşim birimi daha oluşturuldu. Daha önce kurulan 104 kaçak yerleşim birimi de bu dönemde İsrail tarafından tanındı. Böylece Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişleme hızının Netanyahu döneminde on kat arttığı belirtildi.
Gazze Şeridi’ne Ekim 2023’ten bu yana düzenlenen saldırılarda 74 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti. Saldırılar, bölgedeki su kaynakları, tarım alanları ve altyapıda da büyük çaplı çevresel yıkıma yol açtı. İsrail ordusunun son ateşkesi sık sık ihlal ettiği, Gazze’nin yaklaşık yüzde 70’ini işgal altında tuttuğu ve mevcut hükümetin işgal edilen bölgelerden çekilmeyeceği yönünde açıklamalar yaptığı aktarıldı.
Muhalefet partilerinin Batı Şeria yaklaşımı
İsrail Meclisi’nde 48 milletvekiline sahip Siyonist muhalefet blokundaki partilerin büyük bölümü, iki devletli çözüme ve 1967 sınırları temelinde Filistin Devleti kurulmasına karşı çıkıyor. Hükümet kurması beklenen muhalefetin önde gelen isimlerinden Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot da Filistin Devleti'nin kurulmasına karşı olduğunu farklı açıklamalarında dile getirdi.
Eisenkot, seçim öncesinde The Times of Israel gazetesine verdiği mülakatta, Filistin topraklarını gasbeden İsraillilerin A ve B bölgelerindeki saldırılarını eleştirdi. Buna karşın İsrail yasalarına uygun olması koşuluyla uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen yerleşimlerin kurulmasını ve genişletilmesini desteklediğini belirtti.
Mevcut hükümeti, Filistin Yönetimi'nin kontrolündeki A ve B bölgelerinde İsraillilerin yerleşmesine izin vererek karmaşaya yol açmakla eleştiren Eisenkot, Batı Şeria'nın ilhak edilmesinin İsrail'in demografik yapısını ve güvenliğini olumsuz etkileyeceğini savundu. Eisenkot, Filistin Yönetimi'nin 2,8 milyon Filistinliyi yönetmesine izin verilmesi gerektiğini ifade ederek bu nüfusu yönetmek istemediğini söyledi.
Netanyahu'nun eski özel kalem müdürü olan ve bir dönem Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimlerin çatı kuruluşu Yeşa Konseyi'nin başkanlığını yürüten Beyahad Partisi lideri Naftali Bennett ise Batı Şeria'nın C bölgesinin ilhak edilmesini savunuyor. Oslo Anlaşmaları kapsamında nihai olarak Filistin'e bırakılması öngörülen ve Batı Şeria topraklarının yüzde 61'ini oluşturan C bölgesinin ilhak edilmesi, Filistin Devleti'nin kurulması ihtimalini fiilen ortadan kaldırabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.
İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman da Batı Şeria konusunda demografik çoğunluğu esas alan toprak değişimini savunuyor. İlk kez 2004 yılında gündeme gelen "Liberman Planı", İsrail vatandaşı Filistinlilerin yoğun yaşadığı Ümmül Fehim, Kfar Kasım ve Tayibe gibi yerleşimlerin bulunduğu Vadi Ara bölgesinin Filistin'e bırakılması karşılığında Batı Şeria'daki Maale Adumim, Guş Etzion ve Ariel gibi yasa dışı yerleşimlerin İsrail'e katılmasını öngörüyor.
Liberman, seçim öncesinde Filistin Yönetimi ve Oslo Anlaşmaları'nın feshedilmesi, C bölgesinin ilhak edilmesi, A ve B bölgelerinin yönetim ve güvenliğinin Ürdün'e bırakılması önerisini de gündeme getirdi. "İsrail-Ürdün Konfederasyonu" olarak adlandırdığı plan, İsrail ordusunun bölgedeki işgalinin sürmesini öngörüyor.
İki devletli çözümü savunan tek parti Demokratlar
Muhalefet blokunda Arap partileri dışında iki devletli çözümü ve İsrail vatandaşı Filistinlilerin siyasi süreçlere katılımını savunan tek parti Demokratlar olarak öne çıkıyor. Partinin lideri Yair Golan, Batı Şeria'nın ilhak edilmesinin İsrail'i ayrımcı bir devlete dönüştüreceğini savunarak kaçak yerleşim birimlerinin boşaltılması ve Filistin Devleti'nin kurulması gerektiğini belirtiyor.
Muhalefet liderleri, Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıları da prensipte destekliyor. Son üç yılda Netanyahu yönetimine yönelttikleri temel eleştirilerden biri, İsrailli esirlerin serbest bırakılmasını sağlayacak bir ateşkes anlaşmasının imzalanmaması oldu.
Muhalefetin öncülüğünde, Gazze'deki esirlerin durumuna ilişkin Tel Aviv'de 11 Kasım 2023'te kitlesel gösteriler düzenlenmeye başlandı. Binlerce kişinin katıldığı gösterilerin, son İsrailli esirin cenazesinin teslim edildiği 27 Ocak 2026'ya kadar 2 yıl 3 ay sürdüğü belirtildi.
Gazze'de 74 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybetmesine rağmen muhalefet liderlerinin saldırılara anlamlı bir tepki göstermediği, ABD Başkanı Donald Trump'ın önerdiği Gazze Planı'na ise büyük ölçüde destek verdiği aktarıldı.
