Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen ve kontrol altına alınmadığında kalp, böbrek, göz ve sinir sistemini etkileyebilen önemli bir sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında açıklamalarda bulunan İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre fark edilmeden ilerleyebileceğine dikkat çekerek erken tanı ve düzenli taramanın önemini vurguluyor.
Diyabetin Türleri ve Erken Dönem Belirtileri
İnsülin direnci, insülin eksikliği veya her iki durumun bir arada bulunması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan diyabetin farklı türleri bulunuyor. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücrelere zarar verirken, tip 2 diyabette vücut insüline yeterince yanıt veremiyor; gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de bu hastalık türleri arasında yer alıyor. Erken dönem belirtilerinin günlük yaşamda farklı sağlık sorunlarıyla karıştırılabildiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, dikkat edilmesi gereken bulguları şöyle sıralıyor:
-
Sık idrara çıkma, aşırı susama ve ağız kuruluğu
-
Nedensiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk
-
Bulanık görme ve sık enfeksiyon geçirme
-
Yaraların geç iyileşmesi
-
El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Risk Faktörleri ve Tarama Sıklığı
35 yaşından itibaren kilosundan bağımsız olarak herkesin üç yılda bir diyabet taraması yaptırması öneriliyor. Fazla kilolu ve ek risk faktörleri bulunan kişilerin ise daha erken yaşta ve daha sık değerlendirilmesi gerekiyor. Başlıca risk faktörleri arasında ailede diyabet öyküsü, obezite, yüksek tansiyon, HDL kolesterol düşüklüğü, trigliserid yüksekliği, daha önce prediyabet tanısı alınması, gebelik diyabeti veya 4 kilogram ve üzerinde bebek doğurma öyküsü, polikistik over sendromu (PKOS), kalp-damar hastalığı ve fiziksel hareketsizlik yer alıyor. Prediyabeti olanların yılda bir, gebelik diyabeti öyküsü bulunanların ise doğum sonrası değerlendirmeden sonra en az üç yılda bir taranması gerekiyor.
Tanı Testleri ve Prediyabet Döneminde Alınacak Önlemler
Diyabet tanısında en az sekiz saatlik açlık sonrasında ölçülen açlık kan şekeri ile son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıtan HbA1c testleri önemli rol oynuyor; bazı durumlarda tanının doğrulanması için ikinci ölçüm veya şeker yükleme testi (OGTT) gerekebiliyor. Prediyabet döneminde yaşam tarzı değişiklikleriyle tip 2 diyabete ilerleme riskinin azaltılabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, şu önerilerde bulunuyor:
-
Fazla kilo varsa başlangıç ağırlığının yaklaşık yüzde 5-7'sinin verilmesi
-
Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite yapılması
-
Şekerli içeceklerin azaltılması ve liften zengin beslenilmesi
-
Sigara kullanılıyorsa bırakılması
Organlar Üzerindeki Etkileri ve Düzenli Takip
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, küçük ve büyük damar yapılarında hasara yol açabiliyor. Kalp damarlarının etkilenmesi kalp krizi ve felç riskini artırırken, böbrek hasarı ilerleyen süreçte böbrek yetmezliğine neden olabiliyor. Göz damarlarının zarar görmesi görme kaybına, sinir hasarı ise el ve ayaklarda uyuşma, yanma, his kaybı ile ayak yaralarına yol açabiliyor. Tedavi sürecinde düzenli takiplerin aksatılmaması gerektiğini vurgulayan Maralcan; HbA1c testinin stabil hastalarda altı ayda bir, hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir yapılmasını, böbrek fonksiyonları, göz dibi muayenesi, ayak sağlığı, kan basıncı ve kolesterolün düzenli izlenmesini öneriyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında diyabet hastalığının erken evrede fark edilmesi, risk gruplarının bilinçlendirilmesi ve düzenli sağlık kontrollerinin yaygınlaştırılması amacıyla uzmanlar tarafından bilgilendirmeler yapılmaktadır.
Kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterol değerlerinin de kontrol altında tutulması büyük önem taşıyor. Uzmanlar, diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebileceğini hatırlatarak, risk grubundaki kişilerin şikâyet yaşamayı beklemeden kontrol yaptırması ve hastalığın erken tanı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile düzenli hekim takibi sayesinde başarıyla yönetilebileceğini belirtiyor.
