Üsküdar Üniversitesi bünyesinde düzenlenen söyleşiye katılan Prof. Dr. Tayfun Uzbay, bağımlılığın ahlaki bir sorun değil, beynin ödül mekanizmasındaki bir bozukluk olduğunu söyledi. Alışveriş, oyun ve sosyal medya gibi davranışsal bağımlılıklara dikkat çeken Uzbay; haz ile mutluluğun karıştırılmaması gerektiğini vurgulayarak doğru eğitimin ve farkındalığın önemini aktardı.
Beynin Ödül Mekanizması ve Bağımlılık Türleri
Üsküdar Üniversitesi Pozitif Psikoloji Laboratuvarı tarafından gerçekleştirilen "Mental İyi Oluş Söyleşileri" programının konuğu, Rektör Danışmanı ve Nöropsikofarmakoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Tayfun Uzbay oldu. Prof. Dr. Tayfun Doğan moderatörlüğünde yapılan "Hazdan Bağımlılığa-Beynin Ödül Sistemi" başlıklı söyleşide; psikoloji, sosyoloji, iletişim ve mühendislik gibi çeşitli alanlardan öğrencilerin katılımıyla bağımlılık olgusu kapsamlı şekilde ele alındı.
Bağımlılığın temelinde beynin ödül sistemindeki işleyiş bozukluklarının yattığını ifade eden Prof. Dr. Uzbay; alışveriş, oyun, bahis ve madde bağımlılıklarında aynı beyin mekanizmasının devreye girdiğini belirtti. Sorunun ahlaki bir yetersizlik ya da irade zayıflığı olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Uzbay, durumun tıbbi bir hastalık olarak kabul edilmesi ve bilimsel yaklaşımlarla ele alınması gerektiğini kaydetti.
Gençlerin Korunması ve Eğitimin Rolü
Gençlerin riskli davranışlara yönelmesinde gelişimsel süreçlerin rol oynadığını aktaran Prof. Dr. Uzbay, sadece yasaklayıcı uyarıların yetersiz kaldığına işaret etti. Koruyucu süreçte doğru bilgi, eğitim ve farkındalık çalışmalarının belirleyici olduğunu savunan Uzbay, davranışların doğuracağı sonuçların gençlere ikna edici yöntemlerle aktarılmasının ve karar verme becerilerinin desteklenmesinin şart olduğunu dile getirdi.
Davranışsal Bağımlılıklar ve Ekran Kullanımı
Alışveriş bağımlılığı (oniomani), oyun, kumar ve dijital medya kullanımının oluşturduğu risklerin toplumda yeterince önemsenmediğine dikkat çekildi. Ailelerin tütün kullanımı konusundaki hassasiyetini dijital süreçlerde her zaman göstermediğini ifade eden Uzbay; bir eyleme ayrılan sürenin, o eylem gerçekleştirilemediğinde ortaya çıkan tablonun ve tutkuların yöneldiği alanların doğru analiz edilmesi gerektiğini belirtti.
Haz ve Mutluluk Arasındaki Fark
Hayattan keyif almanın doğal bir gereksinim olduğunu ancak sürekli haz arayışının mutluluk getirmeyeceğini belirten Uzbay, sürekli haz arayışının zamanla tolerans geliştirerek doyumsuzluğa yol açacağını söyledi. Hakiki doyuma ulaşmak için dayanışma, başkalarına yardım etme, okuma ve anlamlı gayeler edinme gibi unsurların önemine değindi. Tüketim alışkanlıklarında "Bu gerçekten ihtiyaç mı?" sorusunun sorulması gerektiğini ekleyen Uzbay, yüz yüze iletişimin korunması icap ettiğini bildirdi.
Teknoloji Kullanımı ve Yetkinlik Gelişimi
Teknolojiden ve yapay zekâdan uzak durmak yerine, bu araçlar kullanılırken diğer kişisel becerilerin de geliştirilmesi gerektiğini savunan Uzbay; çocukların erken yaşta ekranla baş başa kalması yerine okumaya, el yazısına, düşünmeye ve soru sormaya teşvik edilmesinin önemini aktardı.
Etkinlik, Üsküdar Üniversitesi Pozitif Psikoloji Laboratuvarı'nın düzenlediği "Mental İyi Oluş Söyleşileri" serisinin yeni dönemdeki ilk buluşması olarak gerçekleştirildi. Program kapsamında Prof. Dr. Tayfun Uzbay'ın "Hazdan Bağımlılığa" adlı eseri temel alınarak beynin ödül mekanizması ve dijital çağın getirdiği alışkanlıklar akademisyenler ve öğrenciler tarafından çok yönlü olarak tartışıldı.
Ailesinde bağımlılık geçmişi bulunmasının bireyin kesin olarak bağımlı olacağı anlamına gelmediğini, aynı şekilde dirençli bir aileden gelmenin de mutlak koruma sağlamadığını belirten Prof. Dr. Tayfun Uzbay, tedavi süreçlerinin çok boyutlu yürütülmesi gerektiğini ifade etti. Yoksunluk yönetiminin yanı sıra psikososyal destek ve toplumsal entegrasyonun şart olduğunu vurgulayan Uzbay, en temel korunma yönteminin toplumu doğru bilgilerle donatmak ve farkındalık düzeyini artırmak olduğunu sözlerine ekledi.
