Hindistan Tamil Nadu eyaletinin koyduğu 1 milyon dolarlık ödül, bilim dünyasını ve amatör araştırmacıları harekete geçirdi. Yapay zeka algoritmalarının bile mantıklı bir örüntü kuramadığı bu yazı, insanlık tarihinin kayıp anahtarını barındırıyor olabilir.
Antik dünyanın en gelişmiş şehir planlamasına sahip olan İndus Vadisi uygarlığı (M.Ö. 3300-1300), kanalizasyon sistemlerinden standart ağırlık birimlerine kadar döneminin çok ötesindeydi. Ancak bu muazzam medeniyetin düşünce dünyasına açılan kapı olan "yazı sistemi" hala kilitli. Washington Üniversitesi'nden Prof. Rajesh P. N. Rao'nun da belirttiği gibi, bu yazıyı çözmek sadece bir çeviri başarısı değil, Güney Asya’nın kökenlerini yeniden yazacak bir tarih devrimidir.
İndus Yazısı Neden Modern Bilimin "Kayıp Halkası"?
Dilbilimciler için bir dili çözmenin altın kuralı, o dilin bildiğimiz bir dille yan yana yazıldığı "çift dilli" belgelerdir. Örneğin; Rosetta Taşı, Antik Mısır dilini Eski Yunanca sayesinde çözmemizi sağlamıştı. Ancak İndus yazısı için elimizde böyle bir referans yok. Bugüne kadar keşfedilen yaklaşık 4 bin mühür ve tablet, genellikle 4 veya 5 sembolden oluşan çok kısa metinler barındırıyor. Bu veri azlığı, istatistiksel analizlerin tutarlı bir dil yapısı (gramer) oluşturmasını imkansız kılıyor. Yazının sağdan sola yazıldığına dair genel bir mutabakat olsa da, her bir sembolün bir sesi mi (fonetik) yoksa bir kavramı mı (piktogram) temsil ettiği hala bir tartışma konusu.
Yapay Zeka (AI) Analizleri Neden Başarısız Oluyor?
Günümüzde LLM (Büyük Dil Modelleri) ve derin öğrenme algoritmaları, kayıp dilleri modellemek için yoğun olarak kullanılıyor. Yapay zeka, İndus sembolleri arasındaki "entropi" (rastgelelik derecesi) değerini ölçtüğünde, bunun rastgele resimler değil, gelişmiş bir dil yapısına sahip olduğunu doğruladı. Ancak AI'nın en büyük düşmanı "veri yetersizliği"dir. Bir dili anlamlandırmak için milyonlarca satır veri gerekirken, İndus yazıtlarının toplam uzunluğu bir gazete makalesini bile doldurmaz. Bu durum, yapay zekanın sadece "tahmin" yürütmesine ancak "kesinlik" sunamamasına neden oluyor.
1 Milyon Dolarlık Ödül ve Politik Tartışmalar
Hindistan’ın Tamil Nadu eyaleti tarafından duyurulan 1 milyon dolarlık ödül, sadece bilimsel bir merakın ürünü değil. İndus yazısının kökeni, Hindistan'daki etnik ve kültürel kimlik tartışmalarının tam merkezinde yer alıyor.
Sanskrit İddiası: Bir kesim, İndus halkının Hint-Avrupa dillerinin atası olan Sanskritçeye yakın bir dil konuştuğunu savunuyor.
Dravidyan İddiası: Diğer görüş ise bu dilin, bugün Güney Hindistan'da konuşulan Tamilce gibi Dravidyan dilleriyle bağlantılı olduğunu öne sürüyor. Yazının çözülmesi, bu iki gruptan birinin tarihsel haklılığını kanıtlayacağı için konu akademik sınırları aşarak politik bir boyuta taşınmış durumda.
Amatör Araştırmacıların "İştahı" ve Bilimsel Süzgeç
Para ödülünün açıklanmasıyla birlikte sosyal medyada ve akademik dışı platformlarda binlerce "çözüm" iddiası ortaya atıldı. Ancak uzmanlar uyarıyor: Bir sembolü bir nesneye benzetmek, o yazıyı çözmek anlamına gelmez. Gerçek bir çözümün; tüm mühürlerdeki dizilimleri açıklaması, bir dil bilgisi kuralına dayanması ve arkeolojik bulgularla çelişmemesi gerekir. Şu ana kadar sunulan amatör teorilerin çoğu, bilimsel tutarlılıktan uzak ve öznel yorumlara dayanıyor. Uzmanlar, ödülün ancak uluslararası bir hakem heyeti tarafından onaylanmış, ispatlanabilir bir metodolojiye verileceğini vurguluyor.
Gelecekte Bir Umut Var mı? Yeni Keşifler Bekleniyor
İndus yazısının şifresini kırmak için sadece bilgisayar gücü yeterli olmayabilir. Bilim dünyası, İndus Vadisi ile Mezopotamya arasındaki ticaret yollarını inceleyen arkeologlardan gelecek "çift dilli bir mühür" haberine kilitlenmiş durumda. Eğer bir Sümer tabletinde hem çivi yazısı hem de İndus sembolleri bulunursa, 1 milyon dolarlık ödülün sahibi o gün belli olacaktır. O zamana kadar bu 400 civarındaki özgün işaret, geçmişten günümüze gönderilmiş sessiz birer mesaj olarak kalmaya devam edecek.