Kocaeli'nin Derince ilçesinde yaşayan 48 yaşındaki emekli makine teknisyeni Ender Samsa, babasından miras kalan 12 metrekarelik kömürlükten bozma atölyesinde adeta tarihi yeniden canlandırıyor. Antika restorasyonunun yanı sıra piyasada bulunmayan nadir parçaları üreten Samsa, tamamen ham pirinç ve bakır işleyerek 1800'lü yılların efsanevi aydınlatma aracı olan "karpit lambalarını" aslına uygun ve güvenli şekilde yeniden üretiyor. Üstün metal bilgisi ve mühendislik hesaplamalarıyla tasarladığı, 82 bar basınca dayanıklı tanklara sahip el emeği bu lambalar, hem yurt içinden hem de yurt dışından yoğun ilgi görüyor.
1800'lerin teknolojisi: Su ve taşın enerjiye dönüştüğü an
Ender Samsa'nın küçük atölyesinde en çok dikkat çeken eserlerin başında gelen karpit lambaları, çalışma prensibi ve tarihiyle büyülüyor. Elektriğin henüz yaygınlaşmadığı dönemlerde kullanılan bu lambaların çalışma sistemini anlatan Samsa, kalsiyum karbür (karpit) taşı ile suyun reaksiyona girmesiyle lambanın ışık saçtığını belirtti.
Açığa çıkan asetilen gazının yüksek ısı ve muazzam bir basınç ürettiğini vurgulayan emekli teknisyen, güvenlik risklerini sıfırlamak için özel bir mühendislik çalışması yürüttüğünü ifade etti. Standart bir mutfak tüpünün çok daha ötesinde bir mukavemetle, lambanın tanklarını 82 bar basınca dayanabilecek sağlamlıkta tasarlayan Samsa, bu tehlikeli düzeneği günümüz şartlarında tamamen güvenli hale getirmeyi başardı.
"Çanakkale cephesinde atalarımız bu lambaları kullandı"
Karpit lambalarının rüzgara karşı dirençli yapısıyla 1800'lerin ikinci yarısından 1940'lara kadar madenlerde, ilk otomobillerde ve bisikletlerde temel aydınlatma olarak kullanıldığını hatırlatan Samsa, bu sanata başlama motivasyonunu şu sözlerle özetledi:
"Birinci Dünya Savaşı ve Çanakkale cephelerinde atalarımız bu lambalardan fazlaca istifade etti. Biz onlarla övünen bir nesiliz ama çektikleri zorlukları da bizden sonraki nesillere öğretebilmek için bu lambayı üretmek istedim. Doğada kalsiyum karbür taşı cevher olarak çok, suyu da Allah vermiş; neden üretmeyelim? Günümüzdeki şarjlı ürünler gibi de değil; arıza yapmıyor, yıllarca kullanılabilecek sağlamlıkta."
"Bunu başarmadan ölmeyeceğim: Türk insanının gücünü dünya tanıyacak"
Atölyede pirinçten çakmaklar, özel pipolar ve darbelere dayanıklı saklama kapları da üreten Samsa, asıl hedefinin Türk işçiliğini dünyaya kanıtlamak ve gençlere rol model olmak olduğunu söyledi. 12 metrekarelik kısıtlı alanına rağmen vizyonunun çok büyük olduğunu belirten usta teknisyen: "Yüzyıllardır hep yabancı milletlerin ürettiği eşyaları kullandık, en fazla tamir edip parça ürettik. Neden bizim ürettiğimiz bir ürünü dünya tanımasın? Türk insanının istediği zaman neler yapabileceğini dünyaya göstermek istiyorum ve bunu başaracağıma inanıyorum. Bunu başarmadan ölmeyeceğim, bu konuda iddialıyım. Amacım arkamızda üretmeye meraklı bir nesil bırakmak" dedi.