Bitkisel ağırlıklı beslenme düzenini benimseyen bireylerde bazı besin öğelerinin eksikliği ağız, diş ve çene sağlığını doğrudan etkileyebiliyor. Kalsiyum, D vitamini, B12, protein, demir ve çinko gibi ögelerin yeterli alımına dikkat çeken uzmanlar; gençlerde diş minesi mineralizasyonunun bozulabileceğini, yetişkinlerde ise çene kemiği kayıp riskinin artabileceğini vurguluyor.
Kalsiyum ve D Vitamini Eksikliği Diş Yapısını ve Çene Kemiğini Etkiliyor
Vejetaryen ve vegan beslenme planlarının doğru tasarlandığında son derece sağlıklı alternatifler olduğunu belirten Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Yeliz Güneş, hayvansal gıdaların kısıtlandığı sistemlerde kalsiyum ve D vitamini yetersizliği yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Diş gelişimi çağındaki genç bireylerde bu eksikliklerin diş minesi ile dentin tabakasının sertleşmesini ve mineralizasyonunu olumsuz etkilediği ifade ediliyor. Erişkinlerde ise uzun süreli kalsiyum ve D vitamini eksikliğinin, kemik mineral yoğunluğunu düşürerek çene kemiğinde erime ve kayıp riskini yükselttiği kaydediliyor.
Dengeli Bitkisel Beslenme Diş Eti Sağlığını Destekleyebiliyor
Vejetaryen veya vegan tarzı beslenmenin tek başına diş eti hastalıkları açısından bir risk faktörü oluşturmadığını aktaran Dr. Öğr. Üyesi Güneş, taze sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil ağırlıklı bir beslenme düzeninin içerdiği lif, vitamin ve antioksidanlar sayesinde ağız sağlığını koruyucu bir işlev üstlendiğini ifade ediyor. Bilimsel çalışmaların bitkisel beslenen bireylerde diş eti iltihabı ve kanama gibi şikayetlerin daha az görülebildiğini ortaya koyduğunu belirten Güneş, yine de besin öğelerinin yetersiz kalması durumunda bağışıklık sisteminin ve ağız içi dokuların iyileşme kapasitesinin düşebileceğini vurguluyor.
Tüm Besin Öğelerinin Yeterli ve Çeşitli Alınması Gerekiyor
Sadece kalsiyum ve D vitaminine odaklanmanın yetersiz olacağını bildiren Dr. Öğr. Üyesi Güneş; B12 vitamini, demir, çinko, protein ve Omega-3 yağ asitlerinin de dengeli bir şekilde vücuda alınması gerektiğini belirtiyor. Özellikle B12 vitamininin doğal olarak ağırlıklı biçimde hayvansal kaynaklarda yer alması sebebiyle vegan bireylerde takibinin kritik olduğu hatırlatılıyor. Proteinin doku onarımı, demir ve çinkonun bağışıklık yanıtı, Omega-3 yağ asitlerinin ise vücuttaki iltihabi reaksiyonların düzenlenmesi için hayati rol oynadığı altı çiziliyor.
Vitamin ve Mineral Takviyeleri Uzman Hekim Önerisiyle Kullanılmalı
Kalsiyum ve D vitamini desteği ihtiyacının kişiden kişiye farklılık gösterdiğini belirten Dr. Yeliz Güneş, önceliğin günlük beslenme listesi aracılığıyla bu gereksinimleri karşılamak olması gerektiğini vurguluyor. Takviye kullanımı ve dozaj kararının kişinin yaşı, genel sağlık durumu, güneş ışığından yararlanma oranı ve yapılan kan tetkikleri doğrultusunda hekim tarafından verilmesi gerektiği ifade ediliyor. Bilinçsizce ve yüksek dozda kullanılan vitamin takviyelerinin sağlık açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuluyor.
Meyve Asitleri Minede Erozyona Yol Açabilir
Bitkisel beslenmede sıklıkla tüketilen meyveler, taze meyve suları ve asitli içeceklerin gün içerisinde aşırı ve kontrolsüz tüketiminin diş minelerinde erozyon riskini artırdığı bildiriliyor. Şeker oranı yüksek atıştırmalıkların da çürük oluşumunu hızlandırdığına değinen Güneş, tüketilen gıdaların içeriği kadar tüketim sıklığına da özen gösterilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Dişlerin günde iki kez en az iki dakika fırçalanması, diş ipi veya ara yüz fırçası kullanımı ve rutin diş hekimi muayenelerinin aksatılmaması öneriliyor.
Son yıllarda tüm dünyada ve Türkiye'de sağlıklı yaşam, çevre bilinci veya etik gerekçelerle bitkisel temelli vegan ve vejetaryen beslenme modellerine yönelim artış göstermektedir. Ancak hayvansal kaynaklı gıdaların tamamen veya kısmen beslenme programından çıkarılması durumunda B12, D vitamini, kalsiyum ve demir gibi temel mikro besinlerin takibi yapılmadığında genel vücut metabolizmasıyla birlikte ağız ve çene dokularında da sistemik etkiler ortaya çıkabilmektedir.
Vegan ve vejetaryen beslenme düzenini uygulayan bireylerin ağız ve diş sağlığını koruyabilmeleri; bilinçli bir beslenme planlaması, gerekli durumlarda hekim kontrolünde kullanılan takviyeler ve eksiksiz bir ağız hijyeni rutini ile mümkündür. Diş minesini korumak adına asitli gıda tüketim sıklığına dikkat edilmesi ve altı aylık periyotlarla düzenli diş hekimi kontrollerine gidilmesi olası çene kemiği ve diş erozyonu risklerinin önüne geçmektedir.
