2027-2029 dönemini kapsayan kamu yatırımlarında uygulanacak ana ilkeler ve süreçler netleşti. Yeni dönemde projelerin stratejik hedeflerle uyumu, ekonomik yapılabilirliği, sosyal kapsayıcılığı ve mevzuata uygunluğu temel hususlar arasında yer alıyor.
Kamu Yatırımlarında Stratejik Uyum ve KÖİ Şartı
Kamu yatırımlarının, uygulama ve finansman modelinden bağımsız olarak stratejik dokümanlardaki hedeflerle tam uyum sağlaması ve ekonomik açıdan yapılabilir nitelikte teklif edilmesi gerekecektir. Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) modeli, sadece harcama etkinliğinin doğrudan kamu kaynağı kullanımından daha yüksek olduğu tespit edilen durumlar için tercih edilebilecektir. KÖİ yöntemiyle yürütülmesi planlanan ve Cumhurbaşkanlığı onayına sunulan projeler için ön yapılabilirlik etütleri hazırlanacaktır. Bu etütler; teknik, finansal, ekonomik, sosyal ve hukuki değerlendirmelerin yanı sıra öngörülen katkı payı, doğrudan ödeme, garanti ve risk analizleri ile harcama getirisi hesaplamalarını içerecektir.
İlgili mevzuat kapsamındaki projeler için teklif sunulmadan önce "ÇED Olumlu Belgesi" veya "ÇED gerekli değildir" kararının alınmış olması şartı aranacaktır. Bu doğrultuda, KÖİ projeleri de dahil olmak üzere tüm kamu yatırımlarında yerli malı kullanımının önceliklendirilmesi hedeflenmektedir.
Sosyal Standartlar ve Bütçe Yöntemleri
2027-2029 planlama ve uygulama süreçlerinde kamu kurumları, yatırım projelerini kadınların toplumda güçlenmesine destek verecek şekilde tasarlayacaktır. Engelliler Kanunu hükümleri uyarınca, yeni projelerin tamamı engelsiz erişilebilirlik standartlarına uygun hazırlanacak, mevcut projelerin de bu standartlara dönüştürülmesi sağlanacaktır. Bununla birlikte, proje hazırlık ve uygulama süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kuralları öncelikli olarak dikkate alınacaktır.
Finansal kiralama modellerinde ise finans tipi kiralamalar kamu yatırım programında gösterilecektir. İlgili yatırım malının toplam bedeli kiralamanın ilk yılındaki kamu yatırım programında yıl ödeneği olarak yer alacak, sonraki yıllarda ödenek ayrılmayacaktır. Nakdi harcama yapılmayan bu gösterimle, söz konusu varlığın sabitleşen sermaye stokuna katılımı izlenecektir. Faaliyet tipi kiralamalar ise programa dahil edilmeyecektir.
Kurumsal Süreçler ve Bölgesel Teklif Esasları
Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yeni başlayacak projelerini ve ihalelerini özelleştirme programına uygun olarak teklif edecek; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı bu teklifleri değerlendirmesiyle birlikte Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına sunacaktır. Yatırımları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yürütülen kurumlar tekliflerini bakanlık görüşüyle iletecektir. TOKİ veya yüklenicilere arsa/gayrimenkul karşılığı yaptırılacak binalar projelendirilerek teklif edilecek; harcama ve ödenekleri hariç tutulan bu projeler toplama dahil edilmeden programda yer alacaktır.
Bölge Kalkınma İdareleri eylem planı tekliflerini ilgili kurumlarla iş birliği içinde hazırlayıp Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderecek; Valilikler ise il koordinasyon kurullarında oluşan görüşleri doğrudan ilgili yatırımcı kuruluşlara iletecektir.
Kamu kaynaklarının etkin kullanımı, disipline edilmesi ve yatırımların bütüncül bir planlama anlayışıyla yürütülmesi amacıyla dönemsel yatırım rehberleri ve kriterleri yayımlanmaktadır. 2027-2029 dönemi için belirlenen bu ilkeler, kamu harcamalarında verimliliği artırmayı ve projelerin çevresel, sosyal ve hukuki mevzuatla tam uyum içinde yürütülmesini hedeflemektedir.
Açıklanan esaslar çerçevesinde, kamu yatırım projelerinde ekonomik yapılabilirlik ve harcama etkinliği ön plana çıkmaktadır. Yerli üretim teşviki, çevresel etki değerlendirmeleri, engelsiz erişim standartları ve kadınların toplumda güçlendirilmesi gibi sosyal kriterlerin süreçlere entegre edilmesiyle birlikte, kamu yatırımlarının hem finansal hem de sosyal açıdan sürdürülebilir bir yapıda yürütülmesi öngörülmektedir.
