Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü verilerine göre, e-Devlet üzerinden sunulan soyadı değişikliği hizmetine ilgi artıyor. Argo çağrışım yapan ve sosyal baskı oluşturan soyisimlerini değiştirmek isteyen vatandaşlar, dijital ortamda hızlıca işlem yapabiliyor.
Türkiye’de dijital dönüşümün en büyük adımlarından biri olan e-Devlet kapısı, vatandaşların bürokratik işlemlerini saniyeler içinde halletmesine olanak sağlıyor. Son yıllarda bu platform üzerinden sunulan en dikkat çekici hizmetlerden biri ise isim ve soyadı değişikliği başvuruları oldu. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün sağladığı bu imkân, mahkeme salonlarındaki uzun süren dava süreçlerini ortadan kaldırarak, idari başvuru yoluyla kimlik bilgilerini güncelleme fırsatı tanıyor. Peki, vatandaşlar neden soyisimlerini değiştirmek istiyor ve en çok hangi isimlerden vazgeçiliyor?
e-Devlet Soyadı Değişikliği Başvuruları Neden Arttı?
Soyadı değişikliği taleplerindeki patlamanın temel nedeni, sürecin demokratikleşmesi ve erişilebilir hale gelmesidir. Geçmişte bir kişinin soyadını değiştirebilmesi için "haklı sebep" beyan ederek Asliye Hukuk Mahkemeleri’nde dava açması, avukat tutması ve şahit göstermesi gerekiyordu. Mevzuatta yapılan düzenlemeyle birlikte, belirli kriterleri karşılayan hatalı yazımlar veya gülünç soyisimler artık sadece bir tıkla değiştirilebiliyor. Bu hız ve maliyetsizlik, yıllardır soyadından rahatsızlık duyan binlerce vatandaşın harekete geçmesini sağladı.
Hangi Gerekçelerle Soyadı Değişikliği Talep Ediliyor?
Vatandaşların başvuru formlarında belirttikleri gerekçeler incelendiğinde, psikolojik ve sosyal faktörlerin ön planda olduğu görülüyor. Özellikle dijital çağda sosyal medya kullanımının artması, kişilerin soyisimlerinin her platformda görünür olmasına neden oldu. Argo anlam içeren, yazım hatası bulunan veya toplum içinde alay konusu haline gelen soyisimler, bireylerde özgüven kaybına ve sosyal kaygıya yol açıyor. Akran zorbalığından kaçınmak isteyen ebeveynler veya iş hayatında ciddiyetini korumak isteyen profesyoneller, bu hizmetten en çok yararlanan kesimi oluşturuyor.
En Çok Değiştirilen Soyisimler Listesi
Nüfus müdürlüklerinin kayıtlarına göre, Türkiye genelinde en çok feragat edilen soyisimler belirli bir ortak paydaya sahip: Olumsuz çağrışım. Günlük konuşma dilinde farklı ve bazen aşağılayıcı anlamlara çekilebilen isimler listede başı çekiyor. Resmi verilere göre en çok değiştirilen soyisimler şunlardır: Top, Koyun, Satılmış, Coşkun, Çakal, Deli, Karabaş, Çürük, Çıplak ve Kör. Bu soyisimlerin sahipleri, kelimelerin sözlük anlamlarından ziyade toplumdaki argo yansımaları nedeniyle değişim hakkını kullanmayı tercih ediyor.
e-Devlet Üzerinden Soyadı Değişikliği Nasıl Yapılır?
Başvuru süreci oldukça şeffaf ve adım adım ilerleyen bir yapıya sahiptir. Vatandaşlar, e-Devlet sistemine T.C. kimlik numaraları ve şifreleriyle giriş yaptıktan sonra "İl / İlçe İdare Kurulu Kararı ile Ad veya Soyadı Düzeltilmesine İlişkin Başvuruların Alınması" hizmetini aramalıdır. Açılan ekranda mevcut bilgiler kontrol edildikten sonra, yeni soyadı seçeneği ve bu değişikliğin nedenini açıklayan bir metin girilir. Başvuru tamamlandıktan sonra inceleme süreci başlar ve uygun bulunan talepler doğrudan nüfus kütüğüne işlenir.
Soyadı Değişikliği Herkese Açık mı? Şartlar Nelerdir?
Her ne kadar süreç kolaylaşmış olsa da, soyadı değişikliği tamamen keyfi bir durum değildir. Kanun, bu hakkı belirli sınırlar çerçevesinde tanır. Yazım ve imla hatası olan, anlamı kamuoyunca gülünç karşılanan veya genel ahlak kurallarına aykırı görülen soyisimler önceliklidir. Kişinin sadece "canı istediği için" çok yaygın ve sorunsuz bir soyadını değiştirmesi her zaman onaylanmayabilir. Başvuruların her biri, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki kurullar tarafından titizlikle incelenerek karara bağlanır.
Soyadı Değişikliğinin Bireysel ve Toplumsal Etkileri
Uzman psikologlar, soyadının bireyin kimlik inşasındaki en temel taşlardan biri olduğunu vurguluyor. Kişinin kendini ifade ederken çekinmesine yol açan bir soyisim, profesyonel başarıyı ve sosyal adaptasyonu engelleyebiliyor. Devletin bu hizmeti dijital platforma taşıması, bir anlamda bireylerin "temsil edilme hakkını" koruma altına alıyor. Toplumsal açıdan bakıldığında ise bu durum, daha barışçıl bir iletişim dilinin oluşmasına ve kişilerin kendilerini daha iyi hissetmelerine katkı sağlıyor.