İFFET VE HAYA

Ali Osman ORUM Ali Osman ORUM
Tefekkür Aynası

İslâmî kaynaklarda olgun Müslüman sayılmak için sadece iman edip dinin bazı kurallarını yerine getirmek yeterli görülmemiş; insanın iffet, hayâ, edep, takva ve kanaat gibi faziletlerle donanması ve genellikle din bakımından günah sayılan, aklıselim sahibi insanlarca da ayıp ve kötü kabul edilen tutum ve davranışlardan uzak durmasının gerekliliği de vurgulanmıştır. Fahreddin Râzî’nin, “Günahın gizlisinden de açığından da uzak durun” (En‘âm 6/120) meâlindeki âyeti açıklarken, İslâm âlimlerinin günahın her türlüsünden kaçınmayı dinde ve ahlâkta kemale ulaşmanın şartı olarak gördüklerine işaret eder.

Haramdan uzak durmak, helâl ve güzel olmayan söz ve davranışlardan sakınmak” anlamına gelen iffet bir toplumu ayakta tutan mayayı oluşturur. İffeti, “nefiste yerleşen ve şehvetin insana galebe çalmasını önleyen bir değer” şeklinde tanımlayan Râgıb el-İsfahânî iffetin şehvet gücüyle, bu gücün de hayvanî zevklerle ilgili olduğuna dikkat çekerek iffet erdemine ancak bu tür zevkler karşısında nefsin dizginlenmesiyle ulaşılabileceğini söyler. (el-Müfredât)

İyi bir insan olmanın temel özelliklerinden biri iffetli olmaktır. İffetli olmak, söz ve davranışlarda haram ve çirkin işlerden uzak durmaya çalışmaktır. İffetli kişi ayrıca şüpheli gördüğü ve kendisinin de rahatsızlık duyduğu işleri yapmamaya çalışır. Doğru sözlü ve güvenilir olmak, Adaletli ve merhametli olmak, İffetli olmak, Yardımsever ve Cömert olmak da iyi bir insanın olmanın kriterleridir.

Hz. Peygamber’in, “Her kim diline ve cinsel arzularına hâkim olacağına dair bana söz verirse ben de onun cennete girmesine kefil olurum” hadisi (Buhârî, “Ĥudûd”, 19), iffet erdeminin kapsamını ve İslâm ahlâkındaki önemini ortaya koymaktadır. “Her dinin bir ahlâkı vardır, İslâm’ın ahlâkı da hayâdır” meâlindeki hadis de ahlakla haya arasındaki bağı ifade eder.  (İbn Mâce, “Zühd”, 17)

Îmandan bir şûbe olan hayâ ise, kötü ve çirkin sayılan şeylerden uzak durmak, tavır ve davranışlarda ölçülü olmak, herhangi bir işte haddi aşmamaktır. Hayâ duygusu bütün hayırların temeli, her türlü kötülük ve çirkinliğin zıddıdır. Hayâ, ahlâk terimi olarak “nefsin çirkin davranışlardan rahatsız olup onları terketmesi” “kötü bir işin yapılmasından veya iyi bir işin terkedilmesinden dolayı insanın yüzünü kızartan sıkıntı” gibi değişik şekillerde açıklanmıştır. Arapça’da “kınama, yergi; onur kırıcı tutum ve davranış” mânalarına gelen âr kelimesi de Türkçe’de genellikle hayânın eş anlamlısı olarak kullanılmaktadır.

Dört haslet peygamberlerin sünnetindendir: Hayâ, güzel koku sürünmek, misvak kullanmak ve evlenmek” (Müsned, V, 421).

Hayâdan mahrum olmuş insanı artık kötülükten alıkoyacak, haramdan uzaklaştıracak bir engel kalmaz; bu kişi dilediğini yapar, istediği gibi yaşar. Hayânın Allah’tan utanma, insanlardan utanma ve de insanın kendi kişiliğinden hayâ etmesi gibi kısımları vardır.

“Allah’tan hakkıyla hayâ ediniz” buyruğu da hayânın tüm kısımlarını içermektedir.

Hayâ imandandır” (Buhârî, “Îmân”, 16) “Eğer utanmıyorsan istediğini yapabilirsin” (Buhârî, “Enbiyâ”, 54, “Edeb”, 78)

Mü’minlere söyle! Gözlerini haramdan sakınsınlar. Namuslarını da korusunlar. Bu, onların temizliği için daha uygundur. Muhakkak ki Allah, onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır. Mü’min kadınlara da söyle! Gözlerini haramdan sakınsınlar. Namuslarını korusunlar! Ziynetlerini, görünmesi zarurî olan kısımlar müstesna, açığa vurmasınlar.” Nûr Sûresi: 30, 31.

Peygamber Efendimiz (asm) buyurdu ki: “Siz iffetli ve namuslu olunuz ki, kadınlarınız da iffetli ve namuslu olsunlar. Siz babalarınıza karşı iyi davranınız ki, evlâtlarınız da size iyi davransınlar. Kim Müslüman kardeşine yapmış olduğu bir kötülükten dolayı özür diler, o da özrünü kabul etmezse, o kişi, başında bulunduğum Kevser havuzunun yanına varamaz.”  Câmiü’s-Sağîr, 3/1181.

EN SON EKLENEN HABERLER

Anadolu Üniversitesin Açık Öğretim Fakültesi öğrencileri, başarılı olamadıkları derslerden 3 ders sınavına girdi.

Alkollü araç kullanan sürücülerin tespitine yönelik çalışma başlatan İl Emniyet Müdürlüğü e...

Eskişehir Organize Sanayi Bölgesinde (OSB) 6 işçi yedikleri tavuktan zehirlendi.

Tepebaşı Belediyesi TEBEV, toplumsal desteğin güçlü ve sıcak eli olarak yardıma muhtaç vatandaşlara uzanmaya devam ediyor....

Eskişehir’de bir binada, çatı onarımında kullanılan zift kağıtlarının tutuşması sonucu yangın çıktı.

Lozan Barış Antlaşmasının 95. Yıl dönümü nedeniyle Atatürkçü Düşünce Derneği Şubesi, Çağdaş Yaşamı De...

Eskişehir Web Tasarım