Bir fotoğraf çekiyoruz. Önce ışığı ayarlıyoruz. Sonra açıyı. Ardından filtreyi. Küçük bir düzenleme, biraz kontrast, biraz pürüzsüzlük… Ve ortaya “kusursuz” bir görüntü çıkıyor.
Peki ya hayatlarımız?
Sosyal medya yalnızca fotoğraflarımıza değil, kimliklerimize de filtre uyguladığımız bir alan hâline geldi. Artık insanlar sadece en iyi anlarını değil, en iyi versiyonlarını paylaşıyor. Mutlu anlar, başarılar, tatiller, kutlamalar… Ama kaygılar, başarısızlıklar, yalnızlıklar ve mücadeleler çoğu zaman görünmez kalıyor.
Böylece dijital dünyada iki ayrı gerçeklik oluşuyor: Paylaşılan hayat ve yaşanan hayat.
Sorun filtrenin kendisi değil. Sorun, filtreli görüntüyü gerçekliğin tamamı sanmamız.
Özellikle gençler arasında yaygınlaşan bir duygu var: “Herkes mutlu, bir ben eksik yaşıyorum.” Çünkü akışta gördüğümüz hayatlar hep düzenli, hep enerjik, hep başarılı görünüyor. Oysa hiçbir hayat bu kadar kusursuz değildir. Ancak sosyal medya algoritmaları, dramatik ve gösterişli anları daha görünür kılar. Sakin, sıradan ve gerçek olan ise geri planda kalır.
Bu durum zamanla bir kimlik inşasına dönüşüyor. İnsanlar oldukları kişi ile görünmek istedikleri kişi arasında bir denge kurmaya çalışıyor. Başlangıçta masum bir estetik tercih olan filtre, zamanla bir kimlik filtresine dönüşebiliyor. Kırılgan olduğumuz anları gizleyip güçlü olduğumuz anları öne çıkarıyoruz. Yorulduğumuz günleri paylaşmıyor, üretken olduğumuz günleri sergiliyoruz.
Peki bu neye yol açıyor?
Bir süre sonra kişi, kendi oluşturduğu dijital karaktere yetişmeye çalışıyor. Gerçek duygularıyla değil, dijital kimliğinin beklentileriyle hareket etmeye başlıyor. “Ben bunu paylaşmalı mıyım?”, “Bu yeterince iyi mi?”, “İnsanlar ne düşünür?” soruları doğal davranışın önüne geçiyor.
Filtreli hayatlar yalnızca estetik bir mesele değil; aynı zamanda psikolojik bir baskı unsuru.
Öte yandan mesele sadece bireylerle sınırlı değil. Markalar da filtreli kimlikler oluşturuyor. Kusursuz müşteri deneyimi, sürekli mutlu çalışanlar, hep yoğun ama hep başarılı bir iş akışı… Gerçek hayatta her işletmenin zorlukları, krizleri ve eksikleri vardır. Ancak dijital dünyada kusursuzluk algısı korunmaya çalışılır. Bu da güven ile beklenti arasında bir gerilim oluşturabilir.
Oysa insanlar artık mükemmellikten çok samimiyet arıyor. Gerçek hikâyeler, hatalar, öğrenme süreçleri ve dönüşüm anlatıları daha güçlü bir bağ kuruyor. Çünkü gerçeklik, filtrelenmiş kusursuzluktan daha ikna edici.
Filtre kullanmak yanlış değildir. Güzel görünmek istemek de değildir. Ancak sorun, filtreli görüntüyü kimliğimizin yerine koyduğumuzda başlar. Dijital dünyada inşa ettiğimiz persona ile aynadaki yansımamız arasında mesafe açıldıkça, içsel bir yorgunluk oluşur.
Belki de artık kendimize şu soruyu sormalıyız: Paylaştığımız kişi gerçekten biz miyiz, yoksa olmak istediğimiz kişi mi?
Sosyal medya güçlü bir iletişim aracıdır. Kendimizi ifade etme, üretimimizi gösterme ve bağlantı kurma imkânı sunar. Ancak onu bir yarış pistine çevirdiğimizde, herkes birbirini geçmeye çalışır; kimse gerçekten kim olduğunu hatırlamaz.
Gerçek kimlik; filtreye ihtiyaç duymaz demek doğru olmayabilir. Hepimiz kendimizi iyi hissettiğimiz hâlimizi göstermek isteriz. Fakat gerçek kimlik, yalnızca güçlü anlardan değil, kırılgan anlardan da oluşur. İnsan olmanın doğası budur.
Belki de cesaret, kusursuz görünmekte değil; olduğun gibi görünebilmekte saklıdır. Filtreli hayatlar göz alıcı olabilir. Ama gerçek kimlikler iz bırakır.
Ve belki de en büyük özgürlük, dijital dünyada da kendin olabilmektir.