Eskişehir, Porsuk Çayı'nın güneyinden başlayıp ilçelerin dağ eteklerine kadar uzanan zengin termal kaynak altyapısıyla Türkiye'nin en köklü kaplıca destinasyonlarından biridir. 1993 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla Turizm Merkezi, 2006 yılında ise Termal Turizm Merkezi ilan edilen Sakarıılıca Kaplıcaları başta olmak üzere şehir merkezindeki merkez hamamlarından Mihalıççık'ın Selçuklu döneminden kalma Yarıkçı Hamamı'na, Hasırca'nın 32 derecelik bikarbonat sularından Sivrihisar'ın kükürt kokulu Gümüşkonak Ilıcası'na uzanan bu çeşitlilik; kronik hastalık tedavisinden dinlenmeye, şehirden kaçıştan doğa yürüyüşüyle kombine termal tatile kadar farklı beklentilere cevap vermektedir. Bu makale T.C. Eskişehir Valiliği, Kaplıca Rehber ve resmi tesis sitelerine dayanarak ilin tüm termal kaynaklarını kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Termal turizm Türkiye'nin en eski seyahat geleneklerinden biridir. Anadolu'da sıcak su kaynaklarının şifalı amaçlarla kullanımı Hitit ve Roma dönemine kadar uzanmakta; Osmanlı hamamlarının bu kültürü yüzyıllar içinde dönüştürerek sürdürdüğü bilinmektedir. Eskişehir de bu uzun tarihin ayrılmaz bir parçasıdır. Şehrin coğrafi yapısı termal kaynaklar açısından son derece elverişlidir. Porsuk Havzası'nın tektonik yapısı ve çevre dağların volkanik geçmişi, ilin farklı noktalarında birbirinden farklı kimyasal özelliklere sahip termal suların yüzeye çıkmasına imkân tanımaktadır. Kükürtlü, bikarbonatlı, sodyumlu veya karbondioksit açısından zengin bu suların her biri, farklı sağlık koşulları için farklı değerler taşımaktadır. Aşağıdaki rehber; her kaplıca ve termal tesisi su sıcaklığı, kimyasal özellikler, sağlık endikasyonları, tesis imkânları ve ulaşım bilgileriyle birlikte karşılaştırmalı biçimde sunmaktadır.
Sakarıılıca Kaplıcaları: Eskişehir'in En Kapsamlı Termal Merkezi
Eskişehir'in en tanınmış ve en kapsamlı termal destinasyonu, Mihalgazi ilçesine bağlı Sakarıılıca Köyü mevkiindeki kaplıcalardır. Sakarıılıca Mevkii, 17.10.1993 tarih ve 21731 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile Turizm Merkezi ilan edilmiş ve 16.12.2006 tarih ve 26378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 04.12.2006 tarih ve 11354 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Termal Turizm Merkezi sınırları genişletilmiştir.
Suyun Özellikleri ve Sağlık Etkileri
Sakarıılıca kaplıcalarının kaynağı, il merkezinin 32 km kuzeyindeki Sakarya vadisinde bir sel yatağından beslenmektedir. Sıcaklığı 43-48°C arasında değişen ve debisi 3 lt/sn olan kaplıca suyu nevrit, nevralji, kronik romatizmal hastalıklar, kırık-çıkık sekelleri, kadın hastalıkları, lumbago, diabet, şişmanlık ve böbrek hastalıklarına iyi gelmektedir. Aynı bölgede sıcaklığı 25,5 derece olan içilebilir nitelikte bir maden suyu kaynağı da yer almaktadır. Adones Termal Otel'in resmi sayfasında belirtildiğine göre tesiste kullanılan termal kaynak suyunun sıcaklığı 58 derece olup Türkiye'nin mineral değeri en yüksek termal suları arasında gösterilmektedir.
Tesis İmkânları
Sakarıılıca Termal Turizm Merkezi alanında umuma açık 2 adet kaplıca hamamı (kadın-erkek), 1 adet kaplıca oteli ve 12 adet aile banyosu ile özel havuzlar mevcuttur; kaplıca yılın bütün aylarında açık olup uygun şartları taşıyan kaplıca elverişli bir sağlık merkezi niteliğindedir.
Sakarıılıca Kaplıcaları bölgesinde İl Özel İdaresi'ne ve Sakarıılıca Belediyesi'ne ait termal konaklama tesisleri mevcuttur. Kaplıca ve konaklama hizmetlerinin yanı sıra market, kasap, hediyelik eşya dükkanı, restoran, kafeterya, çay bahçesi gibi hizmetler de sunulmaktadır.
Meşe odunuyla çalışan kaplıca fırınında pişen meşhur kaplıca ekmeği ve güveç, bölgenin lezzetleri arasında öne çıkmaktadır. Kamp alanları da mevcut olup doğaseverler tarafından tercih edilmektedir.
Bölgedeki özel tesisler arasında Adones Termal Otel öne çıkmaktadır. 43 oda ve 92 yatak kapasitesiyle hizmet veren otelde açık termal havuz, çocuk havuzu, bay-bayan termal havuz, Türk hamamı, özel Osmanlı hamamları, SPA, masaj hizmetleri ve aromaterapi bulunmaktadır.
Konum: Mihalgazi ilçesi, Sakarıılıca Köyü, Eskişehir'e ~30-32 km
Su sıcaklığı: 43-58°C (kaynağa ve tesise göre değişmektedir)
Ulaşım: Şehir merkezinden kalkan Mihalgazi minibüsleriyle ulaşım sağlanabilmektedir. Özel araçla Bursa-Eskişehir yolu üzerinden yaklaşık 45-60 dakika.
Hasırca Kaplıcası: Türkiye'nin Üçüncü Önemli Kaplıcası
Türkiye'nin üçüncü derecede önemli ve öncelikli sayılan kaplıcaları arasında yer alan Hasırca Kaplıcası, Kızılinler köyüne 15 kilometre uzaklıktadır. Dış kısımda büyük bir yüzme havuzunda biriken su daha sonra toprağa bırakılmaktadır.
Türkiye'nin en önemli üçüncü kaplıcası olarak bilinen Hasırca Kaplıcası'nın suyunda bikarbonat, sülfat, sodyum, bromür, magnezyum ve kalsiyum bulunmakta olup su sıcaklığı 32 derecedir. Metabolizma bozukluklarına, romatizmal hastalıklara, kalp, dolaşım ve sinir sistemi hastalıklarına iyi gelmektedir.
Kaplıca, Porsuk Barajı yakınlarındaki çam ormanı içinde konumlanmaktadır. Eskişehir merkezine 30 kilometre uzaklıktaki Kızılinler köyüne 15 km uzaklıkta yer alan Hasırca Kaplıcası bir çiftlik içerisinde bulunmaktadır. Bölgede Kızılay'ın gençlik kampı da yer almaktadır. Hasırca; kaplıca ziyaretini piknik ve orman yürüyüşüyle birleştirmek isteyenler için Eskişehir'in en uygun destinasyonu olma özelliğini korumaktadır.
Konum: Kızılinler Köyü yakınları, Tepebaşı/Eskişehir, şehir merkezine ~30 km
Su sıcaklığı: 32°C
Su içeriği: Bikarbonat, sülfat, sodyum, bromür, magnezyum, kalsiyum
Merkez Kaplıcaları: Şehrin Kalbindeki Termal Kaynak
Eskişehir Merkez Kaplıcası il merkezinde, Porsuk Çayı'nın güney kıyısında, geniş bir alandaki 5 kaynaktan oluşmaktadır. Merkezdeki hamamlar kaplıca suyundan kendi açtıkları artezyen kuyuları ya da belediyenin açmış olduğu kaptaj kuyusu yoluyla yararlanmaktadır. Suyun ana kaynağı kaptaj kuyusu olup sıcaklığı 38-45°C arasında değişmektedir.
45 derece sıcaklığındaki bu su safra kesesi, gut, böbrek taşı, sinir sistemi, romatizma, metabolizma, cilt hastalıklarına ve ameliyatlar sonrası iyileşme sürecine iyi gelmektedir.
Porsuk Çayı güneyindeki bu kaynaklar, Eskişehir'in kaplıca geleneğinin en eski ve en merkezi halkasını oluşturmaktadır. Tarihin farklı dönemlerinde bölgedeki hamamlar bu kaynaklardan beslenerek hizmet vermiştir.
Konum: Porsuk Çayı güney kıyısı, Eskişehir şehir merkezi
Su sıcaklığı: 38-45°C
Kızılinler Kaplıcası: Termal Turizm Merkezi İlan Edilen Köy
Eskişehir'e 13 km mesafedeki Tepebaşı ilçesinde, Kızılinler köyünde bulunan Kızılinler Kaplıcası, 2006 yılında termal turizm merkezi ilan edilmiştir. 38 derece sıcaklığındaki Kızılinler suyu bağırsak, mide, böbrek, kadın, cilt hastalıklarına ve romatizmaya iyi gelmektedir. Köy ve çevresi rekreasyon alanı olarak kullanılmaya çok uygundur; aynı zamanda 4 odalı bir pansiyon da bulunmaktadır.
Kızılinler, şehir merkezine yakınlığı ve ulaşım kolaylığıyla günübirlik termal ziyaret için en pratik seçenekler arasında yer almaktadır. VelEsBid'in bisiklet rotaları listesinde köy girişindeki kayalıkların kaya tırmanışı için de uygun olduğu belirtilmektedir; bu durum Kızılinler'i termal ve aktif tatili bir arada arayanlar için cazip kılmaktadır.
Konum: Kızılinler Köyü, Tepebaşı/Eskişehir, şehir merkezine ~13 km
Su sıcaklığı: 38°C
Statü: 2006 yılında Termal Turizm Merkezi ilan edilmiştir.
Mihalıççık Yarıkçı Hamamı: Selçuklu'dan Kalma Termal Miras
Yarıkçı Hamamı, Mihalıççık ilçesinden 15 kilometre kadar uzaktadır. Selçuklular döneminden kalmış bu hamam, 35 derecelik suya sahiptir ve içerisinde kükürt bulunmaktadır.
Mihalıççık ilçe merkezinin güneydoğusunda, Yarıkçı köyünün doğusunda bulunan Mihalıççık Kaplıcası, Hamam Dağı'nın eteklerinde ve Hamam Deresi'nin kenarında doğa ile iç içe bir alanda yer almaktadır. Hem sıcak hem soğuk sulu hamamları olan kaplıcanın suları kalsiyum bikarbonatlıdır ve yüksek oranda karbondioksit içermektedir.
Hamam Dağı'nın eteklerinde, denizden 900 metre yükseklikteki konumuyla Yarıkçı Hamamı; Eskişehir'in en sarp ve en doğal termal kaynakları arasında yer almaktadır. Selçuklu döneminden bu yana kullanılıyor olması, bölgeye tarihi bir katman eklemektedir.
Konum: Yarıkçı Köyü, Mihalıççık/Eskişehir, Mihalıççık'a ~15 km
Su sıcaklığı: 35°C
Su içeriği: Kalsiyum bikarbonat, yüksek karbondioksit
İnönü Kaplıca ve Ilıcaları: Yaz Sayfiye Geleneği
İnönü Kaplıca ve Ilıcaları'nın ana kaynağı Eskişehir'e 30 km mesafede İnönü İlçesi'nin batısında sarp kil kayalıklarındadır. Su sıcaklığı 28-29°C dolaylarındadır. Termal suyun debisi 100 lt/sn'dir. Genellikle yaz aylarında sayfiye yeri olarak kullanılan ılıcada konaklama ve yeme-içme tesisleri bulunmaktadır.
İnönü Ilıcaları, diğer kaplıcalara kıyasla daha düşük su sıcaklığıyla öne çıkmakta; bu özelliği yaz aylarında serin ve canlandırıcı bir termal deneyim arayanlar için uygun kılmaktadır. Yüksek debi (100 lt/sn) ise suyun sürekli ve temiz akmasını sağlamaktadır.
Konum: İnönü İlçesi batısı, Eskişehir'e ~30 km
Su sıcaklığı: 28-29°C
Debi: 100 lt/sn
Sivrihisar Gümüşkonak Ilıcası: Kükürtlü Şifa Kaynağı
Sivrihisar Gümüşkonak Ilıcası kükürt kokulu bir maden suyudur. Böbrek, idrar yolu hastalıklarına, ağrılı hastalıklara, metabolizma bozukluklarına, kalp ve damar hastalıklarına, romatizmaya iyi gelmektedir. Gümüşkonak Ilıcası Eskişehir merkezinin güneybatısında bulunan Sivrihisar ilçesine bağlı Aktaş köyü ile Ağaçköy arasında yer almaktadır.
Sivrihisar ilçesinde aynı zamanda Küçük Hamam, Gavur Hamamı, Kumacık Hamamı, Çifte Hamam ve Seyyide Hamamı'nda da bu termal sudan faydalanılabilmektedir.
Gümüşkonak Ilıcası, Eskişehir'in güneybatısındaki Sivrihisar coğrafyasında seyahat eden ziyaretçiler için Ulu Cami ve tarihi yapılarla birleştirilebilecek önemli bir durak noktasıdır.
Konum: Aktaş Köyü – Ağaçköy arası, Sivrihisar/Eskişehir
Özellik: Kükürtlü termal maden suyu
Seyitgazi Alpanos Ilıcası: Sarayören'ün Sessiz Kaynağı
Seyitgazi Alpanos Ilıcası'nın kaynağı, Seyitgazi ilçe merkezinin 20 km kuzeybatısında Sarayören Köyü'ndedir. Termal su sıcak ve kükürt kokuludur. Basit kubbeli ve havuzlu bir kaplıca bulunmaktadır. Romatizma ve deri hastalıklarının tedavisinde kullanılmaktadır.
Sarayören'deki Alpanos Ilıcası, yoğun turizm trafiğinden uzak, mütevazı ama otantik bir termal deneyim arayanlar için tercih edilebilecek bir seçenektir. Seyitgazi'nin Seyyid Battal Gazi Külliyesi ile aynı gün ziyaret edilmesi planlanan ziyaretçilere rota üzerinde ek bir uğrak noktası olarak değerlendirilebilir.
Konum: Sarayören Köyü, Seyitgazi/Eskişehir merkeze ~49 km + 20 km
Özellik: Kükürtlü, sıcak termal su; kubbeli havuzlu yapı
Çardak (Hamamkarahisar) Kaplıcası: Tarihi Hamam ve İki Havuz
Sivrihisar-Polatlı istikametinde bulunan Çardak (Hamamkarahisar) Kaplıcaları tek bir kaynaktan çıkar ve 35 derecedir. Burada tarihsel değeri olan bir hamam da bulunmaktadır; erkek ve kadın ayrı hizmet eden iki adet havuz mevcuttur.
Sivrihisar ilçesi sınırları içinde yer alan bu kaplıca; tarihi hamam yapısı, iki ayrı havuz ve doğal kaynak suyuyla sade ama özgün bir termal deneyim sunmaktadır.
Konum: Sivrihisar-Polatlı yolu üzeri, Hamamkarahisar mevkii
Su sıcaklığı: 35°C
Günyüzü Uyuzhamam Kaplıcaları: Adını Sularından Alan Kaynak
Eskişehir'in Günyüzü ilçesinde bulunan Uyuzhamam Kaplıcaları, adını sularının uyuz hastalığına iyi gelmesinden almıştır. Termal turizm açısından önemli bir yere sahip olan bu kaplıcalar, çeşitli sağlık sorunlarına şifa arayan ziyaretçiler tarafından tercih edilmektedir.
Günyüzü, Eskişehir'in güneydoğusunda Sakarya Nehri havzasına yakın bir ilçedir. Uyuzhamam, bu ilçenin az bilinen ama yerel halk tarafından uzun süredir kullanılan termal değerlerinden birini oluşturmaktadır.
Konum: Günyüzü ilçesi, Eskişehir
Aşağı ve Yukarı Ilıca: Kalabak Deresi'nin Yanı Başındaki Kaynaklar
Eskişehir'in merkezine 30 kilometre uzaklıkta (güneyde) bulunan Aşağı ve Yukarı Ilıca, Kalabak Deresi'nin bitişiğinde yer alan Ilıca Suyu'nun hemen kenarında yer almaktadır.
Bu kaynaklar, daha önce ele aldığımız Beşikderesi Şelale Mesire Yeri ile aynı güzergah üzerinde ya da yakın konumundadır. Kaplıca ziyaretini orman pikniğiyle birleştirmek isteyenler için pratik bir rota oluşturmaktadır.
Konum: Kalabak Deresi yanı, Eskişehir'e ~30 km güney
Termal Ziyaretler İçin Pratik Rehber
Hangi Kaplıcayı Ne Zaman Tercih Etmeli?
Günübirlik, şehre yakın: Kızılinler Kaplıcası (13 km) ve Merkez Kaplıcaları en kısa mesafeli seçeneklerdir. Sabah erken gidip öğleden önce dönmek mümkündür.
Konaklama planlıyorsanız: Sakarıılıca bölgesi en kapsamlı konaklama altyapısını sunmaktadır. İl Özel İdaresi oteli, Sakarıılıca Belediyesi pansiyonları ve Adones Termal Otel gibi özel tesisler mevcuttur. En az iki-üç gece kalınması önerilmektedir.
Tarihi deneyim arayanlar için: Mihalıççık Yarıkçı Hamamı, Selçuklu döneminden bu yana kesintisiz kullanılan nadir kaplıcalardan biridir.
Kombine tur için: Sivrihisar rotasında Ulu Cami + Gümüşkonak Ilıcası veya Seyitgazi rotasında Seyyid Battal Gazi Külliyesi + Alpanos Ilıcası birleştirilebilir.
Önemli Uyarılar
Termal sulara girmeden önce kronik hastalığı bulunan kişilerin doktor onayı alması önerilmektedir. Bazı termal sular, kalp-damar hastaları için yüksek sıcaklık nedeniyle dikkat gerektirebilir. Çocuklu ailelerin yüksek sıcaklıklı kaplıcalarda çocukların kalış sürelerini sınırlaması ve çocuklara özel havuz seçeneği araması önerilmektedir.
Eskişehir, termal su kaynakları bakımından Türkiye'nin en zengin illerinden biri olmakla birlikte bu zenginliğin kamuoyundaki farkındalığı oldukça sınırlıdır. Sakarıılıca Termal Turizm Merkezi'nin resmi statüsü ve kapsamlı altyapısı, bölgeyi yalnızca hafta sonu kaçamağı değil çok günlü sağlık turizmi destinasyonu olarak konumlandırmaktadır. Hasırca'nın Türkiye'nin üçüncü önemli kaplıcası olarak tescilli statüsü de yeterince bilinmemektedir.
Bu kaynakların farklı kimyasal yapıları, birbirini tamamlayan sağlık endikasyonlarıyla birlikte Eskişehir'i tek bir ziyarette farklı termal deneyimler yaşanabilecek az sayıda Türk şehrinden biri konumuna taşımaktadır.