Eskişehir; 2025 yılı sonu itibarıyla sanayi cirosu 10 milyar dolara, ihracatı 4,75 milyar dolara ulaşan, dış ticaret fazlası veren ender Türk sanayi merkezlerinden biridir. Eskişehir Sanayi Odası Başkanı Celalettin Kesikbaş'ın Aralık 2025'teki değerlendirmesine göre sanayinin Gayrisafi Hasıla içindeki payı 1990'daki yüzde 28 seviyesinden bugün yüzde 40'ın üzerine çıkmış; 100.000'i aşkın çalışanıyla her üç aileden biri geçimini sanayi sektöründen sağlamaktadır. Öte yandan TÜİK'in 2024 tarım verilerine göre Eskişehir; şeker pancarında Türkiye üretiminin yüzde 7,03'ünü, dane mısırın yüzde 5,79'unu tek başına karşılamaktadır. Bu makale; Eskişehir ekonomisinin sanayi, tarım ve ihracat boyutlarını güncel verilerle kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Giriş: Türkiye'nin Motor Üretim Merkezi
Eskişehir, Türkiye ekonomi haritasında kendine özgü bir konum işgal etmektedir. İstanbul, Kocaeli veya Bursa gibi coğrafi konumu itibariyle liman avantajına sahip olmayan Eskişehir; buna rağmen Türkiye'nin en büyük ihracat yapan illeri arasında yer almakta ve teknoloji yoğunluğu bakımından tüm illeri geride bırakmaktadır. Bu başarının arkasında birkaç yapısal etken yatmaktadır: Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde devlet eliyle kurulan havacılık, demiryolu ve savunma sanayii altyapısı; bu altyapının üzerine inşa edilen güçlü mühendislik geleneği ve Anadolu Üniversitesi ile ESOGÜ'nün sağladığı nitelikli işgücü havuzu. Ekonominin yalnızca sanayiyle sınırlı olmadığını da belirtmek gerekir. Porsuk ve Sakarya havzalarındaki verimli ovalar, Türkiye'nin tahıl ve sanayi bitkisi üretiminde Eskişehir'i belirleyici bir aktör konumuna taşımaktadır.
Sanayi: Havacılıktan Raylı Sistemlere Yüksek Teknoloji Üretimi
Sanayinin Yapısal Profili
Eskişehir sanayisi; havacılık ve uzay, raylı sistemler, makine imalatı, savunma, cam ve seramik, tekstil ve gıda işleme başlıca sektörlerden oluşmaktadır.
Eskişehir Sanayi Odası'nın (ESO) Aralık 2025 değerlendirmesine göre toplam sanayi cirosu 10 milyar dolara, ihracatı ise 4,75 milyar dolara ulaşmış olup Eskişehir dış ticaret fazlası veren ender sanayi merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir.
Sanayinin Gayrisafi Hasıla içindeki payı 1990 yılında yüzde 28 seviyelerindeyken bugün yüzde 40'ın üzerine çıkmıştır. 100.000'i aşkın çalışanıyla her üç aileden biri geçimini sanayi sektöründen sağlamaktadır.
Yüksek Teknoloji İhracat Payında Türkiye Lideri
Eskişehir'i Türkiye sanayisinden belirgin biçimde ayrıştıran en kritik özellik, ihracatın teknoloji yoğunluğudur. Toplam ihracatın yüzde 30'u orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerden oluşmaktadır. Bu oranla Türkiye'de lider konumdadır. Türkiye ortalamasının yüzde 3,9 olduğu düşünüldüğünde aradaki fark çok daha net görülmektedir.
Kilogram başına ihracat değeri yaklaşık 1,95 dolar seviyesinde olup Türkiye ortalamasının yüzde 25 üzerindedir. Bu oran; Eskişehir'in hacim değil değer yaratan, ağır yük değil yüksek katma değerli ürün ihraç eden bir sanayi yapısına sahip olduğunu somut biçimde ortaya koymaktadır.
Türkiye'nin Motor Üretim Merkezi
Uçak, helikopter ve insansız hava araçları motorlarından lokomotif, kamyon ve gemi motorlarına kadar uzanan geniş bir yelpazede üretim yapan Eskişehir, Türkiye'nin motor üretim merkezi konumuna ulaşmıştır.
Bu nitelendirmenin somut kurumsal karşılıkları şöyle sıralanabilir: TUSAŞ (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii) Eskişehir Tesisi, THK Uçak Fabrikası, TÜRASAŞ (Türkiye Raylı Sistemler A.Ş.), Şişecam Cam Fabrikaları ve Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi (EOSB) bünyesindeki yüzlerce orta ve büyük ölçekli imalat firması bu yapının temel taşlarını oluşturmaktadır.
Organize Sanayi Bölgesi: Türkiye'nin İkinci Büyüğü
Bakanlık tarafından onaylı 24 Ar-Ge ve Tasarım Merkezi, 35 milyon metrekarelik alanıyla Türkiye'nin en büyük ikinci Organize Sanayi Bölgesi, Eskişehir'in sanayi gücünü besleyen en önemli unsurlardır.
Eskişehir OSB'nin 35 milyon metrekarelik yüzölçümü, Türkiye'deki 400'ü aşkın organize sanayi bölgesi arasında ikinci sıraya taşımaktadır. OSB'de faaliyet gösteren firma sayısı ve istihdam hacmi, ilin sanayi ekosisteminin ne ölçüde kurumsal bir altyapıya dayandığını gözler önüne sermektedir.
Ar-Ge Kapasitesi: 24 Merkez
24 Bakanlık onaylı Ar-Ge ve Tasarım Merkezi ile Eskişehir; nüfusuna oranlandığında Türkiye'nin en yoğun Ar-Ge altyapısına sahip illeri arasında yer almaktadır. Bu merkezler; TUSAŞ, TÜRASAŞ ve diğer büyük sanayi firmalarının bünyesinde faaliyet göstermekte ve ürün geliştirme ile teknoloji transferi süreçlerini yönetmektedir.
ESO: 1.500 Üyeli Sektörün Kurumsal Omurgası
Eskişehir Sanayi Odası 1.500'ü aşkın üyesiyle bu yapının temel taşı konumundadır. ESO; ihracat verileri, sektörel analizler ve politika önerileri üretmesiyle Eskişehir sanayisinin hem sesini hem de istatistiksel belleğini temsil etmektedir.
İhracat: Büyüyen Rakamlar, Artan Kalite
2024 Yılı: Türkiye'nin En Fazla İhracat Artışı Sağlayan Üçüncü İli
2024 yılında geçen yıla göre faaliyet illeri bazında ihracatta en fazla artış sırasıyla Kocaeli 2 milyar 188 milyon dolarlık artışla birinci il, Çorum 2 milyar 104 milyon dolarlık artışla ikinci il, Eskişehir 591 milyon dolarlık artışla üçüncü il oldu.
2024 yılında faaliyet illeri bazında 31 il 1 milyar doların üzerinde ihracat yaparken, 54 ilde ihracat arttı. Eskişehir bu iller arasında 12. sıraya yerleşmiştir.
2025 Yılı: Zorlu Koşullara Rağmen Büyüme
2025 yılı, küresel ölçekte artan jeopolitik riskler, daralan dış talep ve yurt içinde uygulanan sıkı finansal koşullar nedeniyle Türkiye sanayi sektörü açısından zorlu geçmiştir. Buna karşın Eskişehir sanayisi direncini korumuştur.
ESO Başkanı Kesikbaş'ın Aralık 2025 yıl sonu değerlendirmesine göre Eskişehir ihracatını ve istihdamını korumayı başarmıştır. Sanayinin toplam cirosu 10 milyar dolara, ihracatı ise 4,75 milyar dolara ulaşmıştır.
2026 Başı: Türkiye Düşerken Eskişehir Artıyor
Türkiye'nin 2026 yılı Ocak-Şubat dönemine ait dış ticaret verileri kamuoyuyla paylaşıldı. Türkiye'nin ihracatı söz konusu dönemde yüzde 1,2 düşüşle 41,38 milyar dolar olarak gerçekleşti. Buna karşın Eskişehir farklı bir tablo sergiledi.
Eskişehir'de faaliyet gösteren firmalar 2026 yılı Şubat ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,05 artışla 323,6 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi. Ocak-Şubat döneminde ise ihracat yüzde 3,88 artarak 637,1 milyon dolara ulaştı.
2026 Yılı Hedefi: 5 Milyar Dolar
2026 yılı ihracat hedefi 5 milyar dolardır. Bu hedef; 2024'teki 4,16 milyar dolar seviyesinden 2025'in 4,75 milyar dolarına çıkan büyüme eğiliminin sürdürülmesi anlamına gelmektedir.
Dış Ticaret Fazlası: Yapısal Bir Ayrışma
Türkiye'nin genel dış ticaret tablosunun aksine Eskişehir, tutarlı biçimde dış ticaret fazlası veren ender illerden biridir. Son beş yılda Eskişehir ekonomisi dış ticaret verileri açısından dalgalanmalar yaşamış olsa da dış ticaret fazlası vermiştir.
Bu durumun temel nedeni, ihraç edilen ürünlerin teknoloji yoğunluğu ve kilogram başına değeridir. Uçak motoru, lokomotif aksamı ve savunma sistemleri gibi yüksek katma değerli ürünler; düşük kilogram-yüksek dolar değeri üretimiyle ithalatın önüne geçmektedir.
---
Tarım: Türkiye'nin Şeker Pancarı ve Mısır Deposu
Porsuk ve Sakarya Ovalarının Tarımsal Kapasitesi
Eskişehir'in tarımsal üretim gücü, ilin coğrafi yapısından beslenmektedir. Porsuk Çayı ve Sakarya Nehri'nin binlerce yıl boyunca taşıyıp biriktirdiği alüvyal topraklar; yüksek mineral içeriği ve derin profilleriyle Türkiye'nin en verimli tarım arazileri arasında yer almaktadır.
TÜİK 2024 Tarım Verileri: Türkiye'deki Ağırlık
TÜİK'in 2024 verilerine göre Eskişehir'in öne çıkan tarla bitkileri üretimi ve Türkiye içindeki payları şöyledir: Şeker pancarı Türkiye toplamının yüzde 7,03'ü (1.616.804 ton), buğday yüzde 2,76 (583.985 ton), dane mısır yüzde 5,79 (469.064 ton), arpa yüzde 2,79 (284.341 ton), yonca (yeşil ot) yüzde 1,55 (269.220 ton) ve mısır (silaj) yüzde 0,69 (188.570 ton).
Şeker Pancarı: Fabrikayı Tek Başına Dolduran İl
Şeker pancarı; Eskişehir tarımının hem ekonomik hem de stratejik açıdan en baskın ürünüdür. Eskişehir'in pancar üretimi, fabrikasının kontenjanını tek başına dolduruyor. Bazı yıllarda üretim fazlası, Adapazarı, Afyon ve Balıkesir fabrikalarına kota aranarak değerlendiriliyor.
Ancak şeker pancarı üretiminde bölge içi verim farklılıkları dikkat çekicidir. Alpu'ya gittiğimizde ortalama 10 ton pancar verimi alınırken, Çifteler'de bu beş tona düşüyor. Seyitgazi'ye doğru çıkıyorsunuz, beş tona düşüyor. Sebep olarak da iklim ve toprak şartları diyebiliriz. Çünkü Alpu'daki toprak biraz daha gevşek yapıda ve verimliyken; Çifteler'deki toprak biraz daha killi ve sıkışık yapıda.
Şeker pancarı üretiminde maliyet baskısı giderek belirgin hâle gelmektedir. Tarımsal sulamada kullanılan elektriğin fiyat artışları, sulama gerektiren pancar üretimini doğrudan olumsuz etkilemektedir.
Mısır: 10 Yılda 26 Kat Büyüyen Ekim Alanı
Mısır tarımı, Eskişehir'in son on yılda en hızlı büyüyen tarımsal faaliyet alanını oluşturmaktadır. Eskişehir'de 2010 yılında 7.500 dekar mısır tarımı yapılmaktaydı; bu alan sonraki yıllarda 200.000 dekara yükselmiştir. Bu; on yılda yaklaşık 26 katlık bir büyümedir.
Mısır ekim alanının bu denli hızlı genişlemesi; ekim nöbeti zorunluluğu, destekleme politikaları ve sulama altyapısının gelişmesiyle açıklanmaktadır. 2026 yılı için ise Alpu, Beylikova, Çifteler, Mahmudiye, Mihalıççık ve Sivrihisar ilçelerinde mısır (dane) üretiminde damla sulama şartı getirilmiştir. Bu uygulama, su kaynaklarının daha verimli kullanılması amacıyla hayata geçirilmektedir. Bu düzenleme; ilin su kaynaklarının sürdürülebilirlik sınırına yaklaştığının resmi bir kabulüdür.
Ayçiçeği: Sulu Tarımın Avantajlı Ürünü
Türkiye genelinde ayçiçeği yüzde yetmişi kuru şartlarda, yüzde otuzu da sulu şartlarda üretilirken; Eskişehir'de tamamen sulu şartlarda ayçiçeği tarımı yapılmaktadır. Bu sayede Eskişehir'de üretilen ayçiçeğinin verimi ve yağ oranı yüksektir.
Ayçiçeği ekimi on yıl önce 100.000 dekar iken bugün 120.000 dekara çıkmış; verim ise 200 kilogramdan 370 kilograma yükselmiştir.
Tarımsal Çeşitlilik: Ana Ürünlerin Ötesinde
Eskişehir tarımı yalnızca büyük ölçekli tarla bitkileriyle sınırlı değildir. Sakarya vadisinin mikro-iklimiyle beslenen Sarıcakaya ve Mihalgazi ilçelerinde domates, biber ve salatalık gibi ürünlerde seracılık gelişmektedir. Büyükşehir Belediyesi'nin 2024 yılı faaliyet raporuna göre Sarıcakaya'da zeytinyağı üretimi başlatılmış; Dorlion markasıyla piyasaya sürülen natürel zeytinyağı, yerel tarımsal çeşitlendirme çabalarının somut bir çıktısını oluşturmaktadır.
---
Hayvancılık ve At Yetiştiriciliği
Eskişehir'in hayvancılık alanındaki en özgün değeri, Çifteler Harası ve Mahmudiye Harası'dır. Bu iki kurum, Türkiye'nin saf ırk at yetiştiriciliği geleneğinin en köklü temsilcileri arasında yer almaktadır. Büyükşehir Belediyesi'nin 2024 faaliyet raporuna göre belediye çiftliklerinde küçükbaş hayvancılık destekleme projeleri sürdürülmekte; Mihalgazi ve Sarıcakaya gibi kırsal nüfusun yoğun olduğu ilçelerde aileler küçükbaş hayvan hibe programlarından yararlandırılmaktadır.
---
Enerji ve Altyapı Ekonomisi
Eskişehir ekonomisinin genellikle geri planda kalan ama kritik bir boyutunu Sakarya Nehri üzerindeki enerji altyapısı oluşturmaktadır. Gökçekaya Hidroelektrik Santrali, Sakarya Nehri'nin Eskişehir-Ankara sınırında kurulu olup enerji üretimindeki payıyla ilin çevre ekonomisini desteklemektedir. Porsuk Barajı ise yalnızca sulama ve taşkın kontrolü işlevi görmekle kalmayıp bölgenin su ekonomisinin temel regülatörü konumundadır.
---
2025 Yılı Değerlendirmesi ve 2026 Beklentileri
ESO Başkanı Kesikbaş'ın Aralık 2025 değerlendirmesi; hem 2025'in bıraktığı tablo hem de sektörün 2026 beklentileri açısından önemli ipuçları içermektedir.
2025 yılı, küresel ekonomide artan jeopolitik riskler, daralan dış talep ve yurt içinde uygulanan sıkı finansal şartlar nedeniyle sanayi sektörü açısından son derece zorlu bir yıl olarak geride kalmaktadır. Buna rağmen Eskişehir ihracatını ve istihdamını korumayı başarmıştır.
Sektörün önündeki yapısal sorunlar da aynı değerlendirmede açıkça ortaya konmuştur. Katma değerli üretimi artıran teknoloji, verimlilik ve küresel entegrasyon odaklı teşviklerin güçlendirilmesi, ihracat finansmanına erişimin kolaylaştırılması ve sanayicinin rekabet gücünü artıracak politikaların kararlılıkla uygulanması gerekiyor.
Ar-Ge ve yeşil dönüşüme yönelen firmalar umut verici bir tablo çizmektedir. Bu değerlendirme; Eskişehir sanayisinin önümüzdeki dönemde çevresel dönüşümü de ekonomik büyüme stratejisinin bir parçası olarak benimsediğine işaret etmektedir.
Eskişehir Ekonomisinin Kısa Özeti: Rakamlarla Tablo
| Gösterge | Değer | Kaynak |
| Sanayi cirosu (2025) | 10 milyar dolar | ESO, Aralık 2025 |
| İhracat (2025) | 4,75 milyar dolar | ESO, Aralık 2025 |
| İhracat hedefi (2026) | 5 milyar dolar | ESO, Aralık 2025 |
| Şubat 2026 ihracat artışı | +yüzde 8,05 | ESO, Mart 2026 |
| Yüksek teknoloji ihracat payı | Yüzde 30 (Türkiye ortalaması yüzde 3,9) | ESO, 2025 |
| Yüksek teknoloji ihracat payı | Yüzde 30 (Türkiye ortalaması yüzde 3,9) | ESO, 2025 |
| Kg başına ihracat değeri | 1,95 dolar (Türkiye ortalamasının yüzde 25 üzeri) | ESO, 2025 |
| Sanayi istihdamı | 100.000+ | ESO, 2025 |
| Ar-Ge Merkezi sayısı | 24 | ESO, 2025 |
| OSB alanı | 35 milyon m² (Türkiye 2.) | ESO, 2025 |
| Sanayinin GSYH payı | Yüzde 40+ (1990'da yüzde 28) | ESO, 2025 |
| Şeker pancarı üretimi (2024) | 1.616.804 ton (Türkiye yüzde 7,03) | TÜİK, 2024 |
| Buğday üretimi (2024) | 583.985 ton (Türkiye yüzde 2,76) | TÜİK, 2024 |
| Arpa üretimi (2024) | 284.341 ton (Türkiye yüzde 2,79) | TÜİK, 2024 |
Eskişehir ekonomisi; Türkiye'nin sanayileşme tarihinin ilk dönemlerinden bu yana şekillenen, bugün yüksek teknoloji ihracatında tüm illeri geride bırakan özgün bir yapıya sahiptir. Dış ticaret fazlası vermesi, ihracat teknoloji yoğunluğunun Türkiye ortalamasının sekiz katı olması ve her üç aileden birinin sanayi sektöründen geçimini sağlaması; Eskişehir'i Türkiye ekonomi haritasında çok daha görünür bir konuma taşımaktadır.
Tarım cephesinde ise Porsuk ve Sakarya ovalarının alüvyal zenginliği, Türkiye'nin gıda güvenliğine doğrudan katkı sağlamakta; özellikle şeker pancarı ve dane mısırda ildeki üretim, ulusal ölçekte stratejik bir ağırlık taşımaktadır.
Bu tablonun sürdürülebilmesi; su yönetiminde damla sulama gibi teknolojik çözümlerin yaygınlaşmasını, sanayi sektöründe Ar-Ge ve yeşil dönüşüm yatırımlarının artmasını ve alternatif ihracat pazarlarına erişimin güçlendirilmesini gerektirmektedir.
Kaynaklar
Eskişehir Sanayi Odası (ESO) — 2025 Yıl Sonu Değerlendirmesi, ESO Başkanı Celalettin Kesikbaş (Aralık 2025): eso.org.tr
ESO Başkanı Celalettin Kesikbaş — Şubat 2026 İhracat Değerlendirmesi (Mart 2026): sonhaber.com.tr / net26.com.tr
T.C. Ticaret Bakanlığı ve TÜİK — 2024 Yılı İl Bazında İhracat İstatistikleri: ticaret.gov.tr
Invest in Eskişehir — Dış Ticaret Verileri: investineskisehir.gov.tr
TÜİK — Bitkisel Üretim İstatistikleri 2024: data.tuik.gov.tr
Tarımdanhaber.com — Eskişehir Havza Destekleri 2026, TÜİK 2024 Tarım Verileri: tarimdanhaber.com
Eskişehir.net — Eskişehir Tarımının En Verimli Ürünleri (Tarım ve Orman İl Müdürlüğü açıklamaları): eskisehir.net
Eskişehir Büyükşehir Belediyesi — 2024 Yılı Tarım Faaliyetleri: eskisehir.bel.tr
Agro Turkuaz — Eskişehir'de Tarım ve Üretim Potansiyeli: agroturkuaz.com.tr
TÜİK — Türkiye Ekonomisi 2025 GSYH Büyüme Verileri: tuik.gov.tr