Şekerli ve Asitli İçecekler Risk Taşıyor

Dr. Öztürk, yaz aylarında sık tüketilen dondurma, soğuk kahve ve asitli içeceklernin diş çürüğü ve mine aşınmasına yol açabileceğini vurguladı. Şekerli gıdaların bakteriler tarafından aside dönüştürülmesi çürük riskini artırırken, gazlı içecekler mine yüzeyini zayıflatıyor.

Soğuk Hassasiyetine Dikkat

Soğuk yiyecek ve içeceklerin dişlerde kısa süreli ağrıya yol açabileceğini belirten Dr. Öztürk, uzun süren hassasiyetin derin çürük veya diş eti çekilmesi gibi ciddi problemlerin habercisi olabileceğini söyledi.

Asitli İçeceklerden Sonra Fırçalama Süresi

Asitli içeceklerin ardından hemen diş fırçalamanın mine aşınmasını artırabileceğini belirten Dr. Öztürk, 30 dakika beklenmesi gerektiğini ifade etti. Ayrıca pipet kullanımı dişlerin asitle temas süresini azaltıyor.

Meyve ve Kahve Tüketiminde Öneriler

• Meyveler gün boyunca sık sık değil, tek seferde tüketilmeli.

• Şekerli ve şuruplu kahveler çürük riskini artırırken, şekersiz soğuk kahveler doğrudan zararlı değil ancak dişlerde renklenmeye yol açabiliyor.

Tatilde Ağız Bakımı İhmal Edilmemeli

Dr. Öztürk, tatilde de diş fırçalama ve diş ipi kullanımı rutinlerinin sürdürülmesi gerektiğini vurguladı. Seyahat çantasında diş fırçası, macun ve diş ipi bulundurulması önerildi.

Çocuklarda Beslenme ve Bakım

Çocukların şekerli atıştırmalıklar yerine kuruyemiş ve çiğ sebzeler tüketmesi önerildi. Küçük yaşlardan itibaren düzenli diş fırçalama alışkanlığı kazandırılmasının önemine dikkat çekildi.

Yaz Boyunca Sağlıklı Dişler İçin Temel Kurallar

• Florürlü diş macunu ile günde en az iki kez fırçalama

• Günde bir kez diş ipi kullanımı

• Şekerli ve asitli içecekleri sınırlama

• Susadığınızda ilk tercih olarak su içme

• Asitli içeceklerden sonra 30 dakika bekleyerek fırçalama

• Şekerli atıştırmalıkları öğünlerle birlikte tüketme

• Hassasiyet veya ağrı varsa vakit kaybetmeden diş hekimine başvurma

Yaz Aylarında Gıda Güvenliği

Uzmanlar, sıcak havalarda mikroorganizmaların çok daha hızlı çoğaldığını belirterek üretimden tüketime kadar geçen her aşamada soğuk zincirin korunmasının hayati önem taşıdığını vurguluyor.

En Riskli Yiyecekler

• Et ve et ürünleri

• Süt ve süt ürünleri

• Tatlılar

• Deniz ürünleri

• Yumurta ve mayonezli soslar

• Pastalar ve pişmiş makarna

• Soğuk sandviçler

Hijyen ve Soğuk Zincir

Üretim yapılan yerlerde hijyen kurallarına uyulması, çiğ gıdaya temas eden materyallerin pişmiş gıdaya değmemesi ve sevkiyat sırasında soğuk zincirin korunması gerektiği belirtiliyor. Tüketicilerin de aldıkları gıdayı eve götürürken soğuk zinciri kırmamaları öneriliyor.

Sağlık Riskleri

Yaz aylarında görülen gıda zehirlenmeleri ishal, kusma gibi belirtilerle ortaya çıkabiliyor ve ağır vakalarda ölümcül sonuçlara yol açabiliyor. Özellikle toplu yemek sektöründe beklemiş gıdaların tüketilmemesi gerektiği vurgulanıyor.

Çocuklarda ağız ve diş sağlığını korumak yalnızca estetik bir konu değil, genel vücut sağlığının da ayrılmaz bir parçasıdır. Çocuk Diş Hekimi Dt. Nurgül Demir, ebeveynlerin çocuklarına ağız bakımı alışkanlığı kazandırırken dikkat etmesi gereken hususları paylaştı.

Süt Dişleri "Nasıl Olsa Değişecek" Diyerek İhmal Edilmemeli

İlk süt dişlerinin genellikle 6–12. aylar arasında çıkmaya başladığını ve ortalama 2,5–3 yaşlarında 20 adet süt dişinin tamamlandığını belirten Dt. Nurgül Demir, "Süt dişleri nasıl olsa değişecek düşüncesi doğru değildir. Süt dişlerinin sağlıklı olması; çocuğun beslenmesi, konuşma gelişimi, çene gelişimi ve ileride çıkacak olan daimi dişlerin sağlıklı sürmesi ve dizilimi açısından büyük önem taşır" dedi.

Fırçalama Rutini Daimi Dişler Tamamlanana Kadar Ebeveyn Kontrolünde Olmalı

Diş fırçalamanın tedavinin ilk adımı olduğunu vurgulayan Demir, fırçalama alışkanlığının kazandırılmasında ebeveyn rolüne dikkat çekti:

• Rol Model Olma: Anne ve babaların diş fırçalamayı birlikte yapılan keyifli bir rutin haline getirmesi ve sürece aktif katılması gerekir.

• Ebeveyn Kontrolü: Daimi dişlerin tamamlandığı zamana kadar diş fırçalama süreci mutlaka ebeveyn gözetiminde sürdürülmelidir.

• Macun Miktarı: 3 yaşına kadar pirinç tanesi, 3–6 yaş arasında ise bezelye tanesi büyüklüğünde diş macunu kullanılmalıdır. Dişler günde iki kez doğru teknikle fırçalanmalıdır.

Probiyotikler Çürük Riskini Düşürebilir

Probiyotiklerin ağız ortamını çürüğe karşı korumada destekleyici olduğunu belirten Demir, belirli probiyotik suşlarının çürüğe neden olan bakterileri azaltabildiğini, tükürük pH dengesini ve akışını desteklediğini ifade etti. Ancak probiyotiklerin hiçbir koşulda diş fırçalama ve ağız bakımının yerini tutmayacağının altını çizdi.

Ekran Karşısında Yemek Yemek Çene Gelişimini ve Dişleri Olumsuz Etkiliyor

Günümüzde çocuklarda artan ekran kullanımının ağız ve diş sağlığına doğrudan yansıdığına değinen Dt. Nurgül Demir, şu uyarılarda bulundu:

• Çürük Riski: Ekran karşısında yemek yerken yiyeceklerin ağızda uzun süre bekletilmesi, özellikle şekerli ve karbonhidratlı besinlerin çürük yapma riskini artırır.

• Çene ve Postür Bozukluğu: Ekran izlerken başın öne eğik durması ve ağız açık yemek yenmesi; boyun postürünü, solunum fonksiyonlarını ve çene gelişimini olumsuz etkiler. Çene eklemi sorunlarına ve kapanış bozukluklarına yol açabilir.

• Ağız Nefesi: Uzun süreli ekran kullanımı ağızdan nefes alma alışkanlığını tetikleyebilir. Bu durum üst çene gelişimini engelleyerek yüz estetiğinde ve diş diziliminde kalıcı kalıtsal problemlere zemin hazırlar.

Sıcak Hava ve Gıda Güvenliği

Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği Uzmanı Prof. Dr. Adalet Altunsoy, yaz aylarında bakterilerin, virüslerin ve parazitlerin hızlı çoğaldığını, pişmiş gıdaların bile birkaç saat içinde hastalık oluşturabilecek hale gelebileceğini söyledi.

Risk Grupları

Bağırsak enfeksiyonları ve besin zehirlenmeleri özellikle şu gruplarda daha ağır seyredebilir:

• Çocuklar

• Yaşlılar

• Kronik hastalığı olanlar (diyabet, böbrek, kalp hastalıkları)

Belirtiler ve Tedavi

İshal, kusma, karın ağrısı, halsizlik ve ateş en sık görülen belirtiler arasında. Uzmanlar, antibiyotik kullanımının yanlış olduğunu, tedavide önceliğin sıvı ve elektrolit takviyesi olduğunu vurguluyor.

Yanlış Uygulamalar

• İshal sırasında asitli içecekler ve meyve suyu verilmesi

• Antibiyotiklerin gereksiz kullanımı Bu uygulamalar hastalığın seyrini olumsuz etkileyebiliyor.

Hijyen Kuralları

Altunsoy’un önerileri:

• Et ve sebzeler için ayrı kesme tahtası kullanılmalı

• Çiğ et ve süt ürünleri iyi pişirilmeli

• Sebze ve meyveler iyice yıkanmalı

• Eller yemek öncesi ve tuvalet sonrası en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

Havuz Uyarısı

Çocuklara havuz suyunu yutmamaları gerektiği öğretilmeli. İshali olan bebek ve çocukların havuza sokulmaması, hem kendi sağlıkları hem de bulaş riskinin önlenmesi açısından önemli.

Lekelerin Nedenleri

Acıbadem Eskişehir Dermatoloji Uzmanı Dr. Hatice Parlak Subaşı, kahverengi lekelerin sık görülen cilt sorunlarından biri olduğunu belirterek, “Her leke aynı değildir. Güneş ışınlarının yanı sıra hormonal değişiklikler, gebelik, yaşlanma, genetik yatkınlık ve bazı cilt hastalıkları da leke oluşumuna neden olabilir” dedi.

Leke Tipleri

• Melazma: Hormonal kaynaklı, yüzde simetrik kahverengi lekeler.

• Yaşlılık lekeleri: El sırtı ve yüzde zamanla ortaya çıkan, güneş hasarına bağlı lekeler.

• Postinflamatuvar hiperpigmentasyon: Sivilce, yanık veya yara sonrası oluşan koyu renk değişiklikleri.

Tedavi Yöntemleri

Subaşı, tedavinin kişiye özel planlandığını vurgulayarak şu yöntemleri sıraladı:

• Leke açıcı kremler

• Kimyasal peeling

• PRP ve mezoterapi

• Çeşitli lazer sistemleri

Lazer tedavilerinin özellikle güneş ve yaşlılık lekelerinde etkili olduğunu belirtti.

Sabır ve Korunma Şart

Subaşı, “Hiçbir yöntem tek seansta sürpriz sonuç sağlamaz. Leke tedavisi sabır gerektirir. Güneşten korunma ihmal edilirse lekeler tekrar edebilir” diyerek en az SPF 50 içeren güneş koruyucuların yıl boyunca düzenli kullanılmasının önemine dikkat çekti.

Uzman Uyarısı

Yeni ortaya çıkan, giderek koyulaşan veya geçmeyen lekelerin mutlaka dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Subaşı, doğru tanı ve düzenli takip ile lekelerde belirgin düzelme sağlanabileceğini söyledi.

Gebelik Diyabeti Sessiz İlerleyebilir

Op. Dr. Melih Arslan, gebelikte ortaya çıkabilen gebelik diyabetinin çoğu zaman belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerlediğini vurguladı. Bu nedenle kan şekeri düzeylerinin değerlendirilmesi ve riskin erken dönemde belirlenmesi hayati önem taşıyor.

Açlık ve Tokluk Şekeri Yeterli Olabilir

Arslan, bazı anne adaylarında başlangıçta yalnızca açlık ve tokluk kan şekeri ölçümlerinin yapılabileceğini belirtti. Bunun için şu şartların sağlanması gerekiyor:

• Vücut kitle indeksinin normal olması

• Gebelikte kilo artışının normal seyretmesi

• Bebeğin kilosu ve suyunun takiplerde normal olması

• Önceki gebeliklerde diyabetin görülmemiş olması

• Birinci derece yakınlarda diyabet bulunmaması

Bu şartlar sağlansa bile en küçük bir şüphe halinde şeker yükleme testi gündeme geliyor.

İdeal Dönem 24-28. Haftalar

Arslan, testin uygulanması için en uygun dönemin gebeliğin 24 ile 28’inci haftaları arası olduğunu söyledi. Ancak anne adayında hızlı kilo artışı gibi risk faktörleri varsa test daha erken dönemde de yapılabiliyor.

Kişiye Özel Takip

Şeker yükleme testinin gerekliliği ve zamanlamasının anne adayının sağlık durumu, gebeliğin seyri ve mevcut risk faktörleri dikkate alınarak hekim tarafından belirlenmesi gerektiğini vurgulayan Arslan, gebelik takibinin kişiye özel değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Kullanım Öncesi Değerlendirme

Uzmanlar, zayıflama iğnesi tedavisine başlamadan önce hastaların:

• Safra kesesi,

• Pankreas,

• Göz muayenesi gibi kontrollerden geçmesi gerektiğini vurguluyor.

Yan Etkiler

İlaçların en sık görülen yan etkileri:

• Bulantı

• Kusma

• Kabızlık

• Şişkinlik

Bu şikâyetler genellikle ilk haftalarda ortaya çıkıyor ve zamanla azalabiliyor.

Etki Mekanizması

Zayıflama iğneleri sindirim sistemindeki GLP-1 ve GIP reseptörleri üzerinden etki gösteriyor.

• Karaciğer yağlanması

• Kan şekeri

• Kan yağları

• Tansiyon kontrolünde olumlu sonuçlar sağlanabiliyor.

Uygulama ve Takip

• Genellikle haftada bir kez deri altına uygulanıyor.

• Uygun görülen hastalar enjeksiyonu kendi kendilerine yapabiliyor.

• Tedavi sürecinde düzenli kan testleri ile takip yapılıyor.

Kilo Kontrolü ve Yaşam Tarzı

İlaç bırakıldığında kilo geri alınabiliyor. Bu nedenle:

• Sağlıklı beslenme alışkanlığı,

• Düzenli fiziksel aktivite, ilaç bırakıldıktan sonra da devam etmeli.

Önemli Uyarı

Uzmanlar, bu ilaçların kontrolsüz ve yalnızca estetik kaygılarla kullanılmaması gerektiğini belirtiyor. Tedavi mutlaka doktor gözetiminde yapılmalı ve metabolik bozuklukların düzeltilmesine yönelik bir süreç olarak görülmeli.

Diş Sıkma Tek Başına Hastalık Değil

Uzmanlara göre bruksizm, çoğu zaman altta yatan farklı sorunların dışa yansıyan belirtisi. Sadece diş sıkmayı azaltmaya odaklanmak yeterli olmayabilir.

• Stres ve sinir sistemi etkileri

• Çene ve boyun kaslarındaki gerginlik

• Miyofasiyal ağrılar

• Postür bozuklukları

Ayrıntılı Değerlendirme Şart

Tedavi sürecinde çene eklemi, çiğneme kasları, boyun ve omuz kuşağı, miyofasiyal tetik noktalar ve postür birlikte incelenmeli. Çene eklemi, boyun ve omurga birbirini doğrudan etkileyen fonksiyonel bir zincirin parçalarıdır.

Tedavi Yaklaşımları

Uzmanların önerdiği yöntemler arasında şunlar bulunuyor:

• Manuel terapi ve osteopatik yaklaşımlar

• Akupunktur, kuru iğneleme, germe ve gevşeme egzersizleri

• Postür eğitimi ve yaşam tarzı düzenlemeleri

• Çiğneme kaslarında aşırı aktivite görülen hastalarda Botoks enjeksiyonları

• Diş hekimliği desteği: Gece plağı (oklüzal splint) dişleri koruyabilir ve çene eklemine binen yükü azaltabilir, ancak tek başına kalıcı çözüm sağlamaz.

Belirtilere Dikkat

Sabahları çene yorgunluğu, baş ağrısı, boyun tutulması, çene ekleminden ses gelmesi veya diş aşınması yaşayanların yalnızca dişleri açısından değil, kas-iskelet sistemi yönünden de değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Vakaların Detayları

Tokat’ın çeşitli ilçelerinden Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi’ne başvuran 10 kişiye Kırım Kongo Kanamalı Ateşi tanısı konuldu. Hastaların tedavisi sürerken genel sağlık durumlarının iyi olduğu öğrenildi.

Uzmanlardan Uyarılar

Uzmanlar, yaz aylarında özellikle kırsal alanlarda kene temasına karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.

• Vücuda tutunan kenelerin bilinçsiz yöntemlerle çıkarılmaması

• En kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulması

• Ateş, halsizlik, kas ağrısı ve kanama gibi belirtilerde vakit kaybetmeden doktora gidilmesi gerektiği hatırlatıldı.

Belirtiler

KKKA hastalığında görülebilecek belirtiler:

• Ateş

• Halsizlik

• Kas ağrısı

• Kanama

Buzun Hijyen Riski

Beslenme ve Diyet Uzmanı Deniz Pirçek, “Buz donmuş sudur ancak donmuş olması mikroorganizmaların tamamen yok olduğu anlamına gelmez” diyerek, buzun da bir gıda olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

• Buz makinelerinin düzenli temizlenmemesi

• Buz küreklerinin hijyenik kullanılmaması

• Çalışanların çıplak elle buza temas etmesi

• Uygun olmayan saklama koşulları

Bu faktörlerin kontaminasyon riskini artırabileceğine dikkat çekildi.

Risk Grubundaki Kişiler

Hijyenik olmayan buz tüketiminde özellikle şu grupların dikkatli olması gerektiği belirtildi:

• Hamileler

• Küçük çocuklar

• 65 yaş üzerindekiler

• Bağışıklığı zayıf kişiler

• Kanser tedavisi görenler

• Organ nakli yapılanlar

• Kronik hastalığı olanlar

Bu kişilerde gıda kaynaklı enfeksiyonların daha ağır seyredebildiği, ciddi sıvı kaybı ve hastaneye yatış gerektirebileceği vurgulandı.

Belirtiler ve Çözüm

Hijyenik olmayan buz tüketimine bağlı enfeksiyonlarda şu belirtiler görülebilir:

• Bulantı, kusma

• İshal, karın ağrısı

• Ateş, halsizlik

Şikayetlerin şiddetlenmesi veya uzun sürmesi halinde mutlaka sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği belirtildi.

Güvenli Tüketim Önerileri

Deniz Pirçek, buzdan tamamen uzak durmanın gerekmediğini, ancak şu noktalara dikkat edilmesi gerektiğini söyledi:

• Güvenilir işletmeler tercih edilmeli

• Kaynağı belirsiz buzlardan uzak durulmalı

• Buz makineleri düzenli temizlenmeli

• Personel hijyen kurallarına uymalı

e-Rapor Sistemi Hayata Geçti

Sağlık Bakanlığı, vatandaşların sağlık kuruluşlarından aldıkları istirahat raporlarını elektronik ortama taşıyan e-Rapor Sistemi uygulamasını başlattı. Daha önce dijital karşılığı bulunmayan rapor türleri de artık sistemde yer alacak.

Kimler Yararlanabilecek?

Yeni düzenleme kapsamında:

• 18 yaşını doldurmamış kişiler

• Memurlar

• Kamu görevlileri

• Esnaf

• Serbest meslek sahipleri

istirahat raporlarına e-Devlet üzerinden erişebilecek.

Güvenli ve Hızlı İşlem

• Raporlar, yetkilendirilen hekimler tarafından elektronik ortamda düzenlenecek.

• e-Rapor Doğrulama Servisi üzerinden doğrulanabilecek.

• Basılı çıktıya gerek kalmadan işlemler daha hızlı yapılacak.

SGK Kapsamındaki Raporlar

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği alma hakkına sahip 4/A sigortalı işçiler ve 4/B sigortalılarının istirahat raporları ise SGK sistemi üzerinden düzenlenmeye devam edecek.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Doç. Dr. Ahmet İnanır, toplumda sıkça rastlanan ancak teşhisi çoğunlukla gözden kaçan huzursuz bacak sendromunun (HBS) insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini ve güncel tedavi yaklaşımlarını paylaştı. İstirahat halindeyken ya da uyurken bacaklarda dayanılmaz bir hareket ettirme dürtüsüyle ortaya çıkan bu rahatsızlık, karayolu ve havayolu seyahatlerinde bile kişiyi esir alabiliyor.

Belirtiler Gün Sonunda ve Gece Yarısında Artıyor

Huzursuz bacak sendromunun genellikle yavaş başlayıp tedrici olarak artış gösterdiğini belirten Doç. Dr. Ahmet İnanır, hastalığın klinik tablosunda şu belirtilerin öne çıktığını aktardı:

• Bacaklarda ve bazen kollarda önlenemeyen hareket ettirme mecburiyeti

• Şiddetli bacak ağrısı, kramp ve uyuşma hissi

• Dokularda karıncalanma, kaşıntı ve yanma semptomları

Şikayetlerin sıklığının artmasıyla birlikte uyku kalitesinin tamamen bozulduğunu ifade eden İnanır; bu durumun hastalarda agresif tavırlara, panik bozukluğa ve depresyona yol açtığına dikkat çekti. Bulguların özellikle uzun süreli hareketsizlikte, gün sonuna doğru ve gece yarısında zirve yaptığını, bacakların hareket ettirilmesiyle ise geçici bir rahatlama sağlandığını belirtti.

Genetik Faktörlerden Fıtığa Kadar Birçok Nedeni Var

Hastalığın ortaya çıkmasında genetik kökenlerin yanı sıra birçok sistemik rahatsızlığın da tetikleyici rol oynayabileceğini vurgulayan İnanır, risk faktörlerini şu şekilde sıraladı:

"Huzursuz bacak sendromu; diyabet, hamilelik, hipotiroidi, ağır metal toksinleri, polinöropati, hormonal hastalıklar, romatoid artrit, fibromiyalji, miyofasiyal ağrı sendromu, bel fıtıkları (disk hernileri), kas hastalıkları, kansızlık, üremi, böbrek yetmezliği, bacaklardaki kan dolaşımı yetersizliği ve bazı ilaçların kullanımına bağlı olarak gelişebilir. Hastalık daha çok kadınlarda görülmekle birlikte erkeklerde ve gebelik döneminde de sıklıkla karşımıza çıkmaktadır."

Tanı Laboratuvarda Değil, Hasta Beyanıyla Konuluyor

Huzursuz bacak sendromunun kan tetkikleri veya röntgen, MR gibi görüntüleme yöntemleriyle tespit edilemediğinin altını çizen Doç. Dr. Ahmet İnanır, teşhisin tamamen hastanın klinik şikayetlerine göre konulduğunu ifade etti. Hastaların süreci tarif ederken sıklıkla, "Bacaklarım gece ağrı makinesi gibi çalışıyor", "Kaslarımı mengene gibi sıkıştırıyorlar" ve "Bacaklarımın içinde karıncalar geziyor" gibi ifadeler kullandıklarını aktardı.

Tedavide Modern ve Bütüncül Yaklaşımlar Şart

Detaylı bir muayene ile sorunun kaynağının saptanmasının büyük önem taşıdığını ifade eden Doç. Dr. İnanır, kesin tanı konulan vakalarda beyindeki dopamin düzeyini artırıcı ilaç tedavilerine başvurulduğunu, demir eksikliği ve diyabet gibi alt nedenlerin de eş zamanlı tedavi edildiğini söyledi.

Hafif semptomlu hastalarda günlük egzersizler, masaj, soğuk veya sıcak uygulamaların rahatlama sağladığını belirten İnanır, yaşam tarzı değişikliklerine dair şu önerilerde bulundu:

• Alkol, kahve, çikolata ve sigara kullanımı tamamen sonlandırılmalıdır.

• Varsa parkinson, böbrek, varis ve romatizmal hastalıklar öncelikli olarak tedavi edilmelidir.

• Vücuttaki B12 vitamini, D vitamini ve magnezyum eksiklikleri hızla giderilmelidir.

Tedavinin sadece klasik ilaçlarla sınırlı tutulmaması gerektiğini savunan İnanır; nöralterapi, manuel terapi, proloterapi, kupa terapisi, kinezyolojik bantlama, ozon terapi ve güncel rejeneratif tedavi seçeneklerinin kombine edilerek hastanın şikayetleri tamamen kayboluncaya kadar sürdürülmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Nörogelişimsel Bozukluklar Çocukların Gelişimini Etkiliyor

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, nörogelişimsel bozuklukların çocukların bilişsel, sosyal, dil, motor ve davranışsal gelişimini etkileyen gelişimsel durumlar olduğunu belirtti. DSM-5 kriterlerine göre bu bozukluklar altı ana başlık altında inceleniyor:

• Otizm Spektrum Bozukluğu

• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

• Özgül Öğrenme Güçlüğü (disleksi, disgrafi)

• Dil ve İletişim Bozuklukları

• Zekâ Yetersizlikleri

• Motor Bozukluklar (tik bozuklukları, Tourette Sendromu)

Ortak Belirtiler

Her bozukluğun kendine özgü belirtileri olsa da, bazı ortak bulgular dikkat çekiyor:

• Motor becerilerde gerilik (el yazısı, düğme ilikleme, yürüme, koşma)

• Günlük yaşam becerilerinde sınırlılıklar

• Kısıtlı ve yoğun ilgi alanları

• Yeniliklere karşı direnç

• Tekrarlayıcı davranışlar ve takıntılı özellikler

Otizmde Dikkat Çekici Bulgular

Otizm Spektrum Bozukluğu’nda hem davranışsal hem de fiziksel belirtiler birlikte değerlendiriliyor. En dikkat çekici fiziksel bulgulardan biri parmak ucunda yürüme. Bunun yanında:

• El çırpma, sallanma gibi hareketlerin sürekli tekrarlanması

• Belirli konulara yönelik yoğun ilgi alanları

• Günlük rutinlere aşırı bağlılık

• Rutinlerin bozulmasına karşı belirgin tepki

Erken Tanının Önemi

Dr. Kilit, erken tanı ve uygun desteğin çocukların gelişim sürecinde kritik rol oynadığını vurguladı. Bu sayede çocukların sosyal, akademik ve günlük yaşam becerilerinde daha sağlıklı ilerleme kaydedilebiliyor.

Belirtileri Nelerdir?

Huzursuz bacak sendromu; bacak ağrısı, kramp, karıncalanma, kaşıntı, yanma ve hareket ettirme mecburiyeti ile kendini gösteriyor. Şikayetler genellikle gün sonunda ve gece yarısı artıyor. Hastalarda uyku bozukluğu, depresyon ve konsantrasyon sorunları görülebiliyor.

Kimlerde Görülür?

Hastalık daha çok kadınlarda görülmekle birlikte erkeklerde ve gebelik döneminde de ortaya çıkabiliyor. Genetik faktörler, diyabet, tiroid sorunları, böbrek yetmezliği, dolaşım bozuklukları ve bazı ilaçlar da tetikleyici olabiliyor.

Tanı Nasıl Konulur?

Huzursuz bacak sendromu görüntüleme yöntemleriyle değil, hastaların şikayetleri üzerinden teşhis ediliyor. En belirgin bulgu, bacakları hareket ettirme ihtiyacıdır. Hastalar genellikle “bacaklarımda karınca geziyor” veya “kaslarım mengene gibi sıkışıyor” ifadeleriyle durumu tarif ediyor.

Tedavi Yöntemleri

Doç. Dr. Ahmet İnanır’a göre tedavi, hastalığın kaynağını belirlemekle başlıyor.

• İlaç tedavisi: Demir eksikliği, diyabet gibi nedenlerin tedavisi ve dopamin düzeyini artırıcı ilaçlar.

• Yaşam tarzı değişiklikleri: Egzersiz, masaj, sıcak-soğuk uygulamalar, alkol, kahve ve sigaradan uzak durmak.

• Destek tedaviler: Vitamin ve mineral takviyeleri (özellikle B12, D vitamini ve magnezyum).

• Alternatif yöntemler: Nöralterapi, manuel terapi, proloterapi, kupa terapi, ozon terapi ve rejeneratif tedavi seçenekleri.

Sonuç/Değerlendirme

Huzursuz bacak sendromu, yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren bir rahatsızlık. Erken teşhis ve doğru tedaviyle hastaların uyku düzeni ve günlük yaşamı büyük ölçüde iyileştirilebiliyor.

e-Rapor Sistemi Hayata Geçti

Sağlık Bakanlığı, vatandaşların sağlık kuruluşlarından aldıkları istirahat raporlarını elektronik ortamda düzenlemeye başladı. Yeni uygulama ile daha önce dijital karşılığı bulunmayan raporlar da artık elektronik sistem üzerinden hazırlanacak.

Kimler Yararlanabilecek?

Bakanlık açıklamasına göre, öğrenciler, 18 yaşını doldurmamış kişiler, memurlar, kamu görevlileri, esnaf ve serbest meslek sahipleri e-Rapor Sisteminden faydalanabilecek. Vatandaşlar istirahat raporlarına e-Devlet üzerinden erişebilecek.

İşlemler Daha Hızlı ve Güvenli

Yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularında görev yapan hekimler tarafından düzenlenecek raporlar elektronik ortamda güvenli şekilde kayıt altına alınacak. Raporlar ayrıca e-Rapor Doğrulama Servisi üzerinden doğrulanabilecek. Bu sayede basılı çıktıya gerek kalmadan işlemler daha hızlı gerçekleştirilecek.

SGK Raporları Ayrı Düzenlenecek

Sağlık Bakanlığı, e-Rapor Sistemi ile SGK tarafından düzenlenen raporların kapsamının farklı olduğunu vurguladı. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği alma hakkına sahip 4/A sigortalı işçiler ile isteğe bağlı 4/B sigortalılarının raporları SGK sistemi üzerinden düzenlenmeye devam edecek.

Avrupa Birliği’nden Onay

Avrupa Birliği Komisyonu, Danimarkalı ilaç şirketi Novo Nordisk tarafından geliştirilen semaglutid içeren hapı onayladı.

• Obezite veya kiloya bağlı ek hastalığı bulunan yetişkinlerde kullanılacak.

• Ağızdan kullanılan ilk GLP-1 ilacı olma özelliğini taşıyor.

• Daha önce ABD, İngiltere, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de ruhsat almıştı.

Kullanım Şekli

Yeni ilaç, zayıflama iğneleri gibi haftalık değil, her gün kullanılacak.

• İştahı baskılayarak GLP-1 hormonunu taklit edecek.

• Soğuk zincirde saklanmasına gerek olmayacak.

• Enjektör maliyetinin olmaması nedeniyle daha uygun fiyatlı olabileceği öngörülüyor.

Avantajlar

• Günlük kullanım sayesinde daha pratik olabilir.

• Soğuk zincir gerektirmemesi lojistik kolaylık sağlıyor.

• İğne korkusu olanlar için alternatif bir tedavi seçeneği sunuyor.

Dezavantajlar

Endokrinoloji Uzmanı Prof. Dr. Kubilay Karşıdağ, hapın enjeksiyona göre daha yüksek dozlarda verilmesi gerektiğini belirtti.

• Enjeksiyon doğrudan kana karıştığı için daha etkili dozlarla çalışıyor.

• Hapta emilim farklılıkları olabiliyor.

• Yan etkiler enjeksiyonlarla aynı: mide bulantısı, kusma, sindirim sorunları.

• “Kesinlikle leblebi gibi kullanılmamalı, hekim gözetiminde alınmalı” uyarısı yapıldı.

Kilo Kontrolünde Kullanımı

İlaç, obezite ve diyabet hastalarında kilo kontrolü için de kullanılabilecek.

• FDA’dan kilo kontrolü için endikasyon aldı.

• Enjeksiyonlarla belli bir kiloya ulaştıktan sonra idame tedavisinde hap formu mantıklı seçenek olabilir.

Araştırmanın Bulguları

Meksika’da düzenlenen Uluslararası Obezite Kongresi’nde sunulan ve American Journal of Preventive Medicine dergisinde yayımlanan araştırmaya göre:

• Kalp hastalığı vakalarının %23 ila %38’i ultra işlenmiş gıda tüketimiyle bağlantılı.

• Bu oran, 2019 yılında 58.200 ila 96.000 yeni kardiyovasküler hastalık vakasına denk geliyor.

• Ayrıca 10.600 ila 17.400 kalp hastalığına bağlı ölümün bu ürünlerle ilişkili olabileceği belirtildi.

Ultra İşlenmiş Gıdalar

Örnekler arasında:

• Cips

• Bisküvi

• Hazır yemekler

• İşlenmiş etler

• Gazlı içecekler

• Seri üretim ekmek ve kahvaltılık gevrekler

Bu ürünlerde koruyucular, emülgatörler, yapay renklendiriciler ve aromalar bulunuyor.

Riskin Boyutu

Kanadalı Montreal Üniversitesi uzmanlarının yaptığı analiz, ultra işlenmiş gıdaların kalp krizi ve inme riskini ciddi şekilde artırdığını gösteriyor.

• Tüketimin %20 ila %50 azaltılması halinde 16.800 ila 45.900 yeni vaka önlenebilir.

• Ayrıca 3.100 ila 8.300 ölümün engellenmesi mümkün olabilir.

Araştırmanın Detayları

ABD’deki Penn State Üniversitesi Beslenme Bilimleri Bölümü tarafından yürütülen ve Journal of Clinical Lipidology dergisinde yayımlanan çalışmada, obez kişilerin günlük avokado tüketiminin kalp sağlığı üzerindeki etkileri incelendi.

Araştırmada, avokado tüketiminin kandaki düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) parçacıklarının seviyesini düşürdüğü ve bunun kalp hastalığı riskinde yaklaşık %4’lük bir azalma anlamına geldiği belirlendi.

Uzmanların Görüşleri

Çalışmanın başyazarı Janhavi Damani, küçük beslenme değişikliklerinin uygulanabilir olduğunu belirterek, “Obezitesi olan kişiler için günlük beslenmeye bir avokado eklemek iyi bir başlangıç olabilir” dedi.

Araştırmanın kıdemli yazarı Kristina Petersen ise, kontrollü diyetlerle yapılan önceki çalışmalarda benzer sonuçlar elde edildiğini hatırlatarak, bu araştırmanın günlük yaşam koşullarında da avokado tüketiminin faydalı olabileceğini gösterdiğini vurguladı.

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların umut verici olduğunu ancak kişilerin beslenme düzenlerinde değişiklik yapmadan önce mutlaka doktor veya diyetisyenlerine danışmaları gerektiğini belirtti.

Araştırmanın Detayları

İngiltere’deki Manchester Metropolitan Üniversitesi araştırmacıları, 18-30 yaş arasındaki 75 sağlıklı gönüllü üzerinde çalışma yürüttü. Katılımcılar üç gruba ayrıldı:

• Hiç sigara veya elektronik sigara kullanmayanlar

• Yalnızca sigara içenler

• Yaklaşık üç yıldır yalnızca elektronik sigara kullananlar

Egzersiz Kapasitesi %15 Daha Düşük

Araştırmada tüm katılımcıların istirahat halindeki akciğer fonksiyonlarının normal olduğu görüldü. Ancak bisiklet egzersiz testinde, elektronik sigara kullananların ve sigara içenlerin maksimum egzersiz kapasitesi ile oksijen kullanım düzeylerinin, hiç kullanmayanlara kıyasla yaklaşık %15 daha düşük olduğu tespit edildi.

Damar Fonksiyonlarında Bozulma

Ultrason ve kan testleri, elektronik sigara ve sigara kullananlarda damar iltihabına işaret eden bulgular ortaya koydu. Egzersiz sırasında bu gruplarda karbondioksit atımının daha az verimli olduğu, laktik asit birikiminin daha erken gerçekleştiği ve buna bağlı olarak nefes darlığı ile bacak yorgunluğunun daha belirgin görüldüğü kaydedildi.

Araştırmacıların Yorumu

Çalışmanın başyazarı Dr. Azmy Faisal, elektronik sigara kullanımının gençlerde damar fonksiyonları ve egzersiz performansı üzerinde sigaraya benzer olumsuz etkilere yol açabileceğini belirtti. Faisal, “Bu bulgular, özellikle daha önce hiç sigara kullanmamış olmasına rağmen elektronik sigarayı tercih eden gençler açısından önemli veriler sunuyor” dedi.

Birinci Nokta: Beyin Pili Nörodejenersasyonu Durdurmaz

Parkinson hastalarında beyin pili semptomları yönetir, hastalığın ilerleyişini durdurmaz. Ameliyattan yıllar sonra tremor ya da sertlik artabilir; bu beyin pilinin "bitmesi" değil, altta yatan hastalığın doğal seyridir. Bu farkı anlamak, hem ameliyat kararından önce hem de sonrasında beklentilerin gerçekçi kalması için kritiktir.

Derin beyin stimülasyonu (DBS), özellikle ilaç tedavisine yanıtın azaldığı ileri evre Parkinson’da motor semptomları anlamlı ölçüde azaltabilir. Ancak hastalık ilerledikçe ek tedavi düzenlemeleri gerekebilir. Bu nedenle başlangıçtan itibaren uzun vadeli bir takip planı oluşturulmalıdır.

İkinci Nokta: Programlama Süreci Uzun ve Kritik

İmplantasyon tek seferlik bir işlem; ama ardından gelen programlama süreci altı ay ile bir yıl sürebilir. Bu dönemde poliklinik ziyaretleri sık tutulur, cihaz ayarları optimize edilir. Yakın takibe olanak sağlayacak bir merkez seçmek bu nedenle son derece önemlidir.

Programlama sürecinde cihazın frekans, genlik ve nabız genişliği parametreleri hastaya özel olarak ayarlanır. Her hasta farklı yanıt verdiğinden bu ayarlama süreci sabır ve uzmanlık gerektirir. Merkezin poliklinik erişilebilirliği ve programlama deneyimi, ameliyat sonuçları üzerinde doğrudan belirleyici rol oynar.

Üçüncü Nokta: Beklentiler Gerçekçi Olmalı

İleri Parkinson’da aşırı beklenti yanlış sonuçlara yol açar. Yürüme denge sorunları, konuşma kısıklığı ve bazı bilişsel bulgular beyin piliyle tam olarak düzelmiyor. Bu semptomlar üzerindeki etki sınırlı ya da değişken kalabiliyor.

Buna karşın titreme (tremor), rijidite ve ilaç dalgalanmalarına bağlı motor komplikasyonlar üzerinde DBS’nin etkisi oldukça güçlü. Doğru hasta seçimi yapıldığında yaşam kalitesinde belirgin iyileşme sağlanabilmektedir. Cerrahi öncesinde multidisipliner bir ekip değerlendirmesi bu nedenle vazgeçilmezdir.

Dördüncü Nokta: MRI Kısıtlamaları

Beyin pili implantı sonrası MRI çekimi kısıtlıdır. Mevcut yeni nesil sistemlerin bir kısmı koşullu MRI uyumlu olsa da her görüntülemeden önce hastanede bildirim ve gerekli protokollerin uygulanması şarttır. Bu durum göz ardı edildiğinde ciddi komplikasyon riski doğabilir.

Hastanın pil modeli ve seri numarası her zaman yanında bulunmalı; başka bir sağlık kuruluşuna başvurulduğunda implant bilgisi mutlaka paylaşılmalıdır. Yeni nesil cihazlar bu kısıtlamayı büyük ölçüde azaltmış olsa da protokolsüz görüntüleme hâlâ kontrendikedir.

Beşinci Nokta: Deneyimli Merkez Seçimi Belirleyici

Beyin pili ameliyatı teknik hassasiyet gerektiriyor. Elektrotun milimetrik yerleşimi sonucu doğrudan etkiliyor. Bu nedenle merkezin yıllık vaka hacmi ve cerrahi deneyimi, güvenlik ve etkinlik açısından belirleyici bir değişkendir.

Prof. Dr. Erdinç Özek, Medicana Ataköy Hastanesi’nde derin beyin stimülasyonu alanında yürüttüğü çalışmalarla yurt içi ve uluslararası literatüre katkı sağlamaktadır. Deneyimli ekipler, komplikasyon oranlarını minimize ederken programlama sürecini de daha kısa ve verimli hale getirebilmektedir.

Beyin pili hakkında uzman değerlendirmesi için Parkinson ve hareket bozukluklarında beyin pili uzmanına başvurmak doğru bir ilk adım.